cibāria, ōrum
cibārium, ī
cibārius, a, um
cibo, āvī, ātum, āre
cibus, ī
cicātrīcor, ātus sum, ārī
зарубцовываться, заживать (ulcera cicatricantur CA ; перен. ut vulnera conscientiae cicatricentur Sid ).
cicātrīcōsa, ōrum
cicātrīcōsus, a, um
cicātrīx, īcis
ciccum, ī
cicōnia, ae
cicur, uris
cicūta, ae
cidaris, is
cieo, cīvī, citum, ciēre
(реже cio, cīvī, citum, cīre ) 1) приводить в движение, двигать, возбуждать, волновать, потрясать, колебать (tonitru caelum omne V ; remos St ): quod est animal, id motu cietur interiore C то, что одушевлено, движется внутренней силой; ciere aequora V всколебать море; sonitu cieri Lcr сотрясаться от грохота; ignis vento citus T раздутое ветром пламя; calcem ciere Pl передвинуть камешек (на игральной доске ), т.е. делать ход; pugnam ciere L разжигать сражение, повышать боевой пыл воинов; herctum ciere юр. C привести наследство в ликвидное состояние, т.е. разделить его; seditiones ciere L поднимать восстание; ciere patrem юр. L указать отца (в доказательство нерабского происхождения ); bellum ciere L вызывать войну; ad arma ciere L мобилизовать, призвать под знамёна; carminibus manes ciere V заклинаниями вызывать духов; lacrimas ciere V исторгать у себя слёзы, заплакать; sudores ciere PM вызвать испарину; ciere alvum PM очищать кишечник; deos ciere L призывать богов; aliquem magnā voce ciere Lcr, V громко звать (выкликать) кого-л. по имени; triumphum nomine ciere L возглашать «io triumphe» (см. triumphus); 2) издавать (gemitūs V ; singultūs ore Ctl ; voces truces Ap ).
cilicinus, a, um
cinaedus, ī
Cinara, ae
cincinnātus, a, um
[cincinnus] кудрявый, завитой, с вьющимися волосами, курчавый Pl, C, Q etc. : Stella cincinnata C комета.
Cincinnātus, ī
cincinnus, ī
cīnctōrium, ī
cīnctūra, ae
cīnctus, ūs
cīnctūtus, a, um
cine-factus, a, um
cinerārius, ī
cinerōsus, a, um
cingo, cīnxī, cīnctum, ere
cingulum, ī
Cingulum, ī
cingulus, ī
cinis, eris
cinnabari, is
cinnameus, a, um
cinnamolgos (cinnamolgus), ī
cinnamōmum, (cinnamum O , cinnamon Prp, Lcn ), ī
cippus, ī
Cippus (Cipus), ī
circa
circā
circēnsis, e
circinātio, ōnis
circino, āvī, ātum, āre
circinus, ī
circiter
circiter
circito, —, —, āre
circitor, ōris
circuitio (circumitio), ōnis
circuitus (circumitus), ūs
circulātim
circulātor, ōris
circulātōrius, a, um
[circulator] рыночный, торгашеский, перен. шарлатанский (jactatio Q ): volubilitas circulatoria Q шумная говорливость.
circulātrīx, īcis
circulo, āvī, —, āre
circulor, —, ārī
circulus, ī
circum
circum
circumāctus, a, um
circumāctus, ūs
circum-ago, ēgī, āctum, ere
circumcidāneus, a, um
circum-cīdo, cīdī, cīsum, ere
[caedo] 1) подрезывать кругом, обрезывать, обстригать (arbores PM ; ungues CC ): circumcidere caespĭtes gladio Cs мечом нарезать дёрн; 2) урезывать, уменьшать, ограничивать (sumptūs L ; multitudinem C ): circumcidendum vinum est CC необходимо воздержаться от употребления вина; 3) удалять, устранять, исключать (ineptas quaestiones Sen ).
circum-cingo, cīnxī, cīnctum, ere
окружать, замыкать (mons circumcingit regionem Vtr ): telis circumcingentibus Sil среди отовсюду падающих копий.
circumcīsus, a, um
circum-clāmātus, a, um
circum-clūdo, clūsī, clūsum, ere
[claudo] 1) заключать в оправу, оправлять (cornua argento Cs ); 2) закрывать отовсюду, окутывать (nubes solem circumcludunt PM ); 3) запереть со всех сторон, окружить, обложить: circumcludi duobus exercitibus Cs оказаться запертым (зажатым) между двумя армиями.
circum-cumulo, —, —, āre
circum-curro, —, —, ere
обегать кругом, бегать вокруг: linea circumcurrens Q окружность, периферия; ars circumcurrens Q искусство без определённого содержания.
circumcurso, āvī, ātum, āre
[intens. к circumcurro] бегать вокруг, бежать по кругу, кружиться (versari et circumcursare Lcr ): hac illac circumcursare Ter метаться туда и сюда, т.е. из кожи лезть вон; circumcursare aliquem Ctl кружиться вокруг кого-л. || обегать, пробегать (omnia Pl ).
circumdatio, ōnis
circum-do, dedī, datum, dare
circum-dolo, (āvī), ātum, āre
circum-dūco, dūxī, ductum, ere
circumductio, ōnis
circum-eo (circu-eo), īvī (iī), itum, īre
circum-erro, —, —, āre
circum-fero, tulī, lātum, ferre
circum-fīgo, —, fīxum, ere
circum-flecto, flēxī, flexum, ere
circum-flo, —, —, āre
обвевать, дуть со всех сторон (circumflantibus Austris St ): ab omnibus ventis invidiae circumflari C быть обвеваемым всеми ветрами ненависти (т.е. быть жертвой всеобщей ненависти).
circum-fluo, flūxī, flūxum, ere
circum-fluus, a, um
[fluo] 1) обтекающий (umor, amnis O ); 2) обтекаемый, омываемый, окружённый (urbs circumflua Ponto VF ): campi Euphrate et Tigre circumflui T поля, орошаемые Евфратом и Тигром; 3) окаймлённый (chlamys circumflua Maeonio limbo St ); 4) изобилующий (luxu Lcn ): ~ gemmis Lcn весь покрытый драгоценными камнями.
circum-fodio, fōdī, fossum, ere
circum-forāneus (circumforānus), a, um
[forum] 1) находящийся на рыночной площади (форуме), связанный с рынком, рыночный: aes circumforaneum C рыночная ссуда, т.е. взятые в долг у рыночных менял деньги; 2) странствующий, бродячий (pharmacopola C ; lanista Su ); передвижной (domus Ap ).
circum-frāctus, a, um
circum-fremo, fremuī, —, ere
circum-fundo, fūdī, fūsum, ere
circum-gemo, —, —, ere
circum-gredior, gressus sum, gredī
circum-jaceo, —, —, ēre
circumjectus, a, um
circumjectus, ūs
circum-jicio, jēcī, jectum, ere
[jacio] 1) бросать со всех сторон, метать отовсюду: circumjicere (vl. circumagere) hastam in venientem hostem L забрасывать копьями приближающегося противника; circumjicere multitudinem hominum moenibus Cs окружить стены множеством людей; circumjicere custodes T расставить кругом стражей; 2) набрасывать, накидывать: pallium superne circumjicere Ap носить плащ внакидку; 3) med.-pass. circumjici (aliquam rem) обвиваться: anguis circumjectus est aliquid C змея обвилась вокруг чего-л.; 4) окружать (aliquid aliquā re): circumjicere vallum L насыпать кругом вал, обнести валом; circumjicere fossam alicui rei L обнести (окружить) рвом что-л.
circum-lātio, ōnis
circum-lātro, —, —, āre
circum-ligo, āvī, ātum, āre
обвязывать, перевязывать, обёртывать, обвивать, окружать (aliquid alicui rei и чаще aliquid aliquā re): ferrum stuppā circumligare L обвязывать копьё паклей; circumligatum esse angui C быть обвитым змеёй; aliquem umbrā circumligare St покрыть кого-л. тенью; globum undis circumligare Sil омывать своими волнами землю (о море ).
circum-lino, —, litum, ere
circumlitio, ōnis
circum-locūtio, ōnis
circum-lūstro, (āvī), ātum, āre
circumluvio, ōnis
circum-mingo, mīnxī, —, ere
circum-mitto, mīsī, missum, ere
circum-mulcēns, entis
circum-mūnio, īvī, ītum, īre
circum-mūnītio, ōnis
circum-nāvigo, āvī, — , āre
circum-necto, —, (nexus), ere
circum-noto, — , notātum, āre
circum-padānus, a, um
circum-pendeo, — , — , ēre
висеть вокруг, кругом (arma circumpendentia QC ); перен. нависать отовсюду, обступать (circumpendentia mala Aug ).
circum-plaudo, — , — , ere
circum-plector, plexus sum, plectī
circumplexus, a, um
circum-plico, āvī, ātum, āre
circum-pōno, posuī, positum, ere
circum-pulso, — , — , āre
бить (ударять) вокруг: lituis aures circumpulsantur acutis St пронзительные звуки трубы поражают слух.
circum-rētio, īvī, ītum, īre
[rete] опутать (как бы) сетью, окружить, охватить (aliquem Lcr ; aliquem fraude Sid ): circumrētītus frequentiā populi C окружённый со всех сторон огромной толпой.
circum-rōdo, rōsī, —, ere
обгрызать, обгладывать, объедать вокруг (escam PM ): dudum circumrodo, quod devorandum est перен. C я давно обгрызаю то, что нужно съесть (т.е. ношу в себе то, что пора высказать); dente alicujus circumrodi H быть предметом чьих-л. насмешек.
circum-saepio, saepsī, saeptum, īre
обносить забором, огораживать, окружать (loca circumsaepta parietibus Col ): armatis corpus circumsaepire L окружить себя телохранителями.
circum-scarīfātus, a, um
circum-scindo, (scidī), (scissum), ere
кругом изорвать, оборвать, срывать платье (~ et spoliare L ).
circum-scrībo, scrīpsī, scrīptum, ere
circumscrīptē
circumscrīptio, ōnis
circumscrīptor, ōris
circumscrīptus, a, um
circum-seco, (secuī), sectum, āre
circum-sedeo, sēdī, sessum, ēre
circum-sīdo, sēdī, —, ere
circum-silio, siluī, —, īre
circum-sisto, stetī
(реже stitī), —, ere становиться кругом, стоять вокруг (aliquem Pl, C, Cs etc. ); обступать, окружать, теснить со всех сторон (plures paucos circumsistebant Cs ): me circumstĕtit horror V меня охватил ужас; anceps proelium Romanos circumsteterat L римлянам пришлось сражаться на два фронта (т.е. они оказались в кольце); fortitudo circumsistitur hinc audaciā, inde timiditate Ap храбрость занимает среднее место между самонадеянной (неразумной) отвагой и робостью.
circum-sono, sonuī, sonātum, āre
circum-sonus, a, um
circumspectio, ōnis
circum-specto, āvī, ātum, āre
circum-spector, ōris
circumspectus, a, um
circumspectus, ūs
circum-spergo —, —, ere
circumspicientia, ae
circum-spicio, spēxī, spectum, ere
[*specio] 1) осматриваться, огляды ваться, озираться вокруг (late Q ): suus conjunx ubi sit, circumspicit O (Юнона) озирается кругом, (ища) где её супруг; 2) (тж. se circumspicere Sen ) быть осмотрительным, осторожным, бдительным, тж. наблюдать: circumspiciendum est, ut... C необходимо смотреть (за тем), чтобы...; 3) осматривать, обозревать (situm urbis L ); 4) (оглядевшись вокруг) обнаружить, заметить, увидеть (saxum ingens V ); 5) обдумывать: circumspicere animo, quid faciendum sit C размышлять, как следует поступить || принимать во внимание (omnes procellas, quae impendent C ): circumspectis rebus omnibus C приняв во внимание (учтя) все обстоятельства; 6) высматривать, искать (auxilia T ): tecta ac recessum circumspicere L искать крова и убежища; circumspicere fugam T замышлять побег.
circum-stāgno, —, —, āre
circumstantia, ae
circum-stīpo, —, ātum, āre
окружать или сопровождать плотной толпой: magna circumstipante catervā Sil в сопровождении большой толпы.
circum-sto, stetī, —, āre
circum-strepo, puī, pitum, ere
circum-strido, —, —, ere
circum-stringo, —, strictum, ere
обматывать, навёртывать (habitus cervicibus circumstrictus Tert ); окутывать, надевать (pallium Tert ).
circum-struo, strūxī, strūctum, ere
строить вокруг, кругом застраивать, окружать постройками (alvearia circumstructa Col ): circumstructae lapide ripae PM выложенные (мощёные) камнем берега.
circum-tego, —, tēctum, ere
circum-teneo, —, —, ēre
circum-tero, —, —, ere
тереть вокруг, перен. стоять вокруг тесной толпой, тесниться вокруг (turba circumterit aliquem Tib ).
circum-textus, a, um
кругом вытканный, окаймлённый: velamen circumtextum croceo acantho V одежда, окаймлённая (ткаными) жёлтыми акантами.
circum-tono, nui, —, āre
circum-tōnsus, a, um
circum-vādo, vāsī, —, ere
circum-vallo, āvī, ātum, āre
circum-vectio, ōnis
circum-vecto, —, —, āre
circumvector, —, ārī
circum-vehor, vectus sum, vehī
circum-vēlo, —, —, āre
circum-venio, vēnī, ventum, īre
circumversio, ōnis
circum-verto, vertī, versum, ere
circum-vestio, —, —, īre
circum-vīso, —, —, ere
circum-volito, āvī, ātum, āre
облетать, кружить, порхать вокруг (lacum V ; thyma H ); скакать, гарцевать, носиться (equites circumvolitant Lcr ): circumvolitare potentiorum limina Col обивать пороги власть имущих.
circum-volo, āvī, ātum, āre
circum-volvo, volvī, volūtum, ere
скручивать, скатывать, свивать (herba circumvolvens se arboribus PM ): rota perpetuum circumvolvitur axem O колесо постоянно вращается вокруг (своей) оси; sol circumvolvitur annum V солнце совершает годовой кругооборот.
circus (чаще circulus, см. ), ī
cirrātus, a, um
cirrus, ī
cis
cis-alpīnus, a, um
cis-rhēnānus, a, um
cisternīnus, a, um
cistophorus (cistophoros), ī
citātim
citātus, a, um
citer, tra, trum
citerior, ius
[compar. к citer] 1) лежащий, находящийся по сю сторону, ближайший, посюсторонний (Gallia C, Cs ; Hispania Vr, C ); 2) ближайший, более близкий, непосредственно интересующий: deduc orationem tuam ad haec citeriora C сведи свою речь к этим более насущным вопросам; 3) меньший, более слабый: ~ est poena quam scelus Q наказание слабее преступления; 4) более короткий (aetas VM ).
citerius
cithara, ae
citharoedicus, a, um
citharoedus, ī
citimus (citumus), a, um
citō
cito, āvī, ātum, āre
[intens. к cieo] 1) приводить в движение, потрясать (hastam Sil ; arma St ): citare motum C вызывать движение; citare risus Lampr возбуждать смех; 2) расшатывать (dentem CC ); 3) мед. способствовать образованию, вызывать отделение (medicamentum umorem citat CC ): citare alvum Col очищать кишечник; citare pituītam CC вызывать отхаркивание; 4) чаще перен. вызывать, призывать (milites nominatim L ; tribūs urbanas ad sacramentum Su ): citare patres in curiam L вызывать сенаторов в курию; citare populum centuriatim L (judices C ) созывать народ по центуриям (судей); citare aliquem reum C вызвать кого-л. в суд (привлечь к ответственности); rei capitis citari C быть обвиняемым в уголовном преступлении; 5) вызывать, приводить (citare aliquem testem C, L ); приводить, цитировать (poētas ad testimonium Pt ); 6) провозглашать: magnis in laudibus totā fere fuit Graeciā victorem Olympiae citari Nep почти во всей Греции считалось великой честью быть провозглашённым победителем на Олимпийских играх; 7) запевать, петь: citare paeanem C пропеть пэан (пеан); 8) выращивать, отращивать, пускать (radīces, palmĭtem Col ).
citrā
citra
citreus, a, um
citrō
citus, a, um
cīvicus, a, um
[civis] 1) гражданский, гражданственный (jura H ; bella O ): civica arma ferre pro aliquo O поднять гражданское оружие в чью-л. защиту (т.е. выступить с защитительной речью); corona civica (querna) C etc. венок из дубовых листьев (высшая награда, дававшаяся за спасение жизни соотечественника на войне ); 2) отечественный, т. е. римский (stirps L ); 3) городской (muri Pl ).
cīvīlis, e
[civis] 1) гражданский: jus civile C etc. гражданское право, тж. политические права; discordia civilis Sl внутренняя усобица; ~ dies Vr гражданский день (от полуночи до полуночи — в отличие от naturalis dies); mos ~ (= mos civium) C обычай граждан; bellum civile C etc. гражданская война; victoria ~ Nep победа, одержанная в гражданской войне; ~ quercus V = corona civica (см. civicus); 2) государственный, политический (res, oratio, scientia, officia C ): vir ~ Q государственный деятель; rerum civilium cognitio C изучение политических вопросов; 3) достойный гражданина, подобающий гражданину (sermo, animus L ); 4) учтивый, приветливый, вежливый (circa amicos, in cunctos Eutr ; genus vitae Su ).
Cīvīlis, is
cīvīlitās, ātis
cīvīliter
cīvis, is
cīvitās, ātis
(gen. pl. часто ium) f [civis] 1) гражданство, право гражданства: civitatem Romanam assĕqui T (adipisci C ) получить римское гражданство; dare alicui civitatem (или civitate donare aliquem) C присвоить кому-л. права гражданства; amittere civitatem C лишиться прав гражданства; 2) гражданское общество, государство (civitates aut nationes C ; ~ Ubiorum Cs ): concilia coetūsque hominum jure sociati, quae civitates appellantur C основанные на праве те объединения и общества людей, которые называются гражданскими общинами (государствами); 3) сообщество, содружество (Stoicorum T ); 4) город (muri civitatis T ; errare per totam civitatem Pt ); 5) граждане, гражданское население, община, народная масса, народ: ~ stabat in foro L народ находился на форуме; Orgetorix civitati persuasit, ut de finibus suis exirent Cs Оргеториг убедил население выступить из своей страны.