co-
cō-
coacervātim
coacervātio, ōnis
co-acervo, āvī, ātum, āre
co-acēsco, cuī —, ere
coāctē
coāctio, ōnis
coāctor, ōris
coāctus, a, um
coāctus, ūs
co-adūno, āvī, ātum, āre
co-aedifico, āvī, ātum, āre
co-aequo, āvī, ātum, āre
coagmento, āvī, ātum, āre
[coagmentum] связывать, соединять, сплачивать (opus suum, quae coagmentavit, natura dissolvit C ); сочетать (verba verbis C ): coagmentare pacem C заключать (укреплять) мир.
coagmentum, ī
coāgulātio, ōnis
coāgulo, (āvī), ātum, āre
coāgulum, ī
co-alēsco, aluī, alitum, ere
co-angusto, āvī, ātum, āre
co-apto, āvī, ātum, āre
co-arguo, uī, ūtum (coarguitūrus), ere
co-arto, āvī, ātum, āre
coccum, ī
cochlea (coclea), ae
coctilicius, a, um
coctilis, e
coctio, ōnis
coctūra, ae
codex (арх. caudex), icis
cōdicillus, ī
co-emo, ēmī, ēmptum, ēre
coēmptio, ōnis
coēmptiōnālis, e
co-ëo, iī (редко īvī), ītum, īre
(coepio), coepī, coeptum, (ere), coepisse
(praes. всех наклонений только арх. Pl, Ter ) начинать (начинаться), приниматься, предпринимать, приступать (discĕre Enn ; dicĕre C etc. ; moveri O ): nemo opinante quidnam coepturus esset Su причём никто не предполагал, чтó именно (Калигула) затеял; pugna coepit L началось сражение; silentium coepit Sl наступило молчание; Ilioneus placĭdo sic pectore coepit V Илионей спокойно начал (говорить) так; ubi dies coepit Sl , simulque coeptus dies или coeptā luce T когда наступил день, на рассвете; coeptum est pugnari Nep начали сражаться; res, quae agi coeptae neque perfectae sunt Cs дела, о которых начались переговоры, но не были закончены; (Hecuba) coepta est appellari canis Pl Гекубу стали прозывать собакой; coeperat velle saltare Pt (у неё) возникло желание потанцевать; quod coeperam dicere C, Pt как я уже сказал вначале; coepit nolle, quod pepigerat Ap он задумал отказаться от выполнения условий договора; bello premi coepti sunt Nep война стала их беспокоить; coepto exemplo T следуя поданному примеру.— См. тж. coeptus I.
coepto, āvī, ātum, āre
[intens. к coepio] 1) деятельно приступать, начинать, приниматься (aliquid T и facere aliquid C etc. ): quid hic coeptat? Ter что он затевает?; quae oculi coeptant non posse tueri Lcr то, что глаза уже перестают видеть, т.е. что лежит за пределом видимости; 2) начинаться (conjuratio coeptans T ): coeptante nocte Amm с наступлением ночи.
coeptum, ī
coeptus, a, um
co-ërceo, cuī, citum, ēre
[arceo] 1) сдерживать, удерживать, держать в границах, в рамках (linguam Ap ): coercere capillos vittā O укреплять волосы повязкой; amnis coërcetur ripis L река сдерживается берегами; coercere frenis ora equi O сдерживать коня уздой; 2) не давать воли, стеснять, ограничивать: coercere aliquem spatio arcto O заключить кого-л. в тесные рамки || обуздывать (libidines male coërcitae T ); пресекать, предотвращать (peccata Ap ); подавлять, усмирять (iras L ; seditionem L, T ; cupiditates C ); поддерживать дисциплину, держать в повиновении (turbam H ); укрощать, смирять, карать (aliquem vinclis verberibusque C ): coercere vitem Col, C подрезывать (подстригать) виноград; mundus omnia complexu suo coërcet C мир охватывает (окружает, объемлет) всё (держит всё в своих объятиях); qua circum colli (vl. ) lorīca coërcet Lcr там, где кольчуга покрывает (охватывает) шею; coercere verba numeris O связывать слова числовой закономерностью, т.е. подчинить речь определённому размеру; asper in fenore coërcendo L сурово преследующий ростовщичество.
coërcitio, ōnis
coërcitor, ōris
coetus, ūs
co-ëxercitātus a, um
cōgitātē
cōgitātio, ōnis
cogitātum, ī
cōgito, āvī, ātum, āre
[co- + agito] 1) мыслить, размышлять, думать, рассуждать (aliquid или de re aliquā): cogitare secum (animo, cum animo и in animo) Pl, Ter, C etc. рассуждать про себя; futura cogitare C думать о будущем; consilia cogitata C (хорошо) обдуманные планы; si vere cogitare volumus C если желаем правильно мыслить, т.е. при надлежащем рассмотрении; spatium sumere ad cogitandum C взять время для размышления; 2) придерживаться мнения, быть расположенным (male, bene cogitare de aliquo или adversus и in aliquem C, Nep, Su etc. ); 3) представлять себе, воображать (aliquid in animo C ): id potestis cum animis vestris cogitare C это вы (сами) можете себе представить; cogitate cum animis vestris Cato имейте в виду; 4) задумывать, замышлять, затевать (proscriptiones et dictaturas, facinus C ): cogitare de altero consulatu gerendo C помышлять о втором консульстве; de reddenda re publicā cogitare Su помышлять о восстановлении республики; aliquid ad perniciem cogitare Nep замышлять что-л. с целью погубить; res novas cogitare T задумать переворот; 5) намереваться прибыть, рассчитывать отправиться (cogitare in Tusculanum C ; cras cogitare C ): Beneventi cogitabam hodie C сегодня я думал быть в Беневенте.
cōgito, —, —, āre
cōgnātio, ōnis
cōgnātus, a, um
[nascor] 1) родной, родственный, близкий, сродный, свойственный: nihil est tam cognatum mentibus nostris quam numeri C ничто так не свойственно нашей душе, как числовая соразмерность (размеренность); gypsum cognatum est calci PM гипс близок по природе к извести; cognatae acies Lcn междоусобные битвы; 2) согласный, соответствующий: cognata vocabula rebus H слова, соответствующие вещам.
cōgnitio, ōnis
cōgnitor, ōris
cōgnitūra, ae
cōgnōbilis, e
cōgnōmen, inis
cōgnōminātus, a, um
cōgnōminis, e
(abl. e) [cognomen] соименный, одноимённый Pl, V etc. : filii cognomines ac tantura praenominibus distincti Su сыновья, носящие одно (один) cognomen (тёзки) и различаемые только по их praenomina.
cōgnōmino, āvī, ātum, āre
cōgnōsco, nōvī, nitum, ere
[co- + (g)nosco] 1) познавать, узнавать, постигать, знакомиться (в pf. знать) (naturam rerum Lcr ; miserias sociorum C ): cognoscere aliquid ex (или ab) aliquo C etc. узнать что-л. от кого-л.; his (quibus) rebus cognitis Cs узнав это; cognito L узнав, получив известие; Metello cognitum erat Sl Метеллу стало известно; homo cognitā virtute C человек, известный (своей) добродетелью; aliquid dignum cognitu T что-л. достойное ознакомления (достопримечательное); 2) вести разведку, разведывать, обследовать (regiones Cs ): cognoscere qualis sit natura montis Cs разведывать природу (характер) горы; per exploratores cognoscere Cs узнать через разведчиков; 3) узнавать (прежде известное ): non cognoscere (sc. aliquem) eundem esse Ter не узнавать кого-л.; vereor, ne me, quum domum revertero, praeter canem cognoscat nemo Vr боюсь, что меня, когда возвращусь домой, никто, кроме пса, не узнает; 4) юр. вести следствие, расследовать, разбирать (causam, de agro Campano C ): Verres adesse jubebat, Verres cognoscebat, Verres judicabat C Веррес вызывал на суд, Веррес вёл следствие, Веррес (же) чинил суд; 5) вступать в половую связь (virum cognovit virgo O ; cognoscere uxorem alicujus adulterio Just ).
cōgo, coēgī, coāctum, ere
[cum + ago] 1) сгонять, загонять (oves stabulis V ); вводить, приводить (navem in portum C ); 2) собирать, сосредоточивать (exercitum in unum locum C ); 3) собирать, созывать (senatum in curiam L ; concilium Cs, V, L ); 4) вызывать (aliquem in senatum C ); 5) связывать, сочетать (verba in alternes pedes O ): comas nodo cogere SenT завязывать волосы узлом; 6) с.-х. производить сбор (уборку), собирать (oleam Cato ; mella pressis favis V — ср. 10; vindemiam Dig ); 7) взимать, взыскивать (debita Dig ; aliquid in и ad fiscum Dig, T ); 8) вымогать, выжимать (pecuniam C ); 9) копить, накапливать (aurum H ; arma domi suae Dig ); 10) сгущать, уплотнять (mella frigore V — ср. 6; in nubes cogitur aër C ): cogere lac in duritiem PM створаживать молоко; lac coactum Vr, O простокваша; coacta alvus мед. CC запор; vestis coacta PM одежда из плотной (или валяной) ткани; cuneis coactis V (Aeneis. 12, 457 ) сомкнутыми клиньями (отрядами), но тж. V (Aeneis. 7, 509 ) посредством забиваемых (внутрь дерева) клиньев; brevitas coacta Рм связная сжатость; 11) смыкать, стягивать: in artas coactus fauces L стиснутый в узком ущелье; cogere potestatem alicujus intra anni spatium L ограничить чьи-л. полномочия годичным сроком; aliquid ad salutarem modum cogere Sen ввести что-л. в разумные рамки; 12) подчинять (aliquem sub jus judiciumque suum L ): aliquem in mores hominemque cogere St внушить кому-л. чувства человечности; 13) замыкать: cogere agmen L замыкать походную колонну, т.е. быть в арьергарде, перен. C, Sen быть последним; nec duces esse, nec agmen cogere погов. C не быть ни полководцами, ни последними солдатами; 14) принуждать, заставлять: si res cogat Cs если обстоятельства потребуют; cogere aliquem facere (или ut faciat) aliquid C etc. заставить кого-л. что-л. сделать; cogere aliquem aliquid и ad aliquid C etc. вынуждать кого-л. к чему-л.; ego hoc cogor C я принуждён к этому; cogere aliquem in deditionem (ad defectionem) L принудить кого-л. к сдаче (отложиться); Helvetii existimabant sese coacturos Allobroges, ut per suos fines eos ire paterentur Cs гельветы рассчитывали, что они силой заставят аллоброгов пропустить их через свою территорию; coactus hac necessitate Nep вынужденный этим (под давлением этой необходимости); imber differri auditionis coeptum coēgit Ap ливень заставил отложить начатую было лекцию; fame coactus C, Ph движимый чувством голода; 15) филос. делать вывод, выводить заключение, заключать (aliquid ita esse C ): ratio ipsa cogit C сам разум заставляет признать; hinc (или ex quibus) cogitur C из этого следует.
cohaerentia, ae
co-haereo, haesī, haesum, ēre
cohaerēsco, haesī, —, ere
co-hērēs, rēdis
co-hibeo, buī, bitum, ēre
[habeo] 1) содержать, заключать (terra cohĭbet semen C ; cohibere aliquid in se Lcr, C etc. ); 2) удерживать, сдерживать (crines nodo H ; ventos in antris O ); задерживать (tempestatibus cohiberi in portibus bAfr ); ограничивать, умерять (aedificiorum altitudinem T ); укрощать, смирять, обуздывать, подавлять (motūs animi, cupiditatem, iracundiam C ); обвивать (lacertos auro O ): catenae cohibent aliquem O цепи сковывают кого-л.; cohibere cervos arcu H останавливать оленей луком (т.е. убивать); cohibere assentionem ab aliquā re C не давать согласия на что-л., не соглашаться с чём-л.; cohibere bellum L не давать разразиться войне; cohibere aliquid ab aliquā re C etc. отстранять, отводить что-л. от чего-л.; cohibitus silentio Ap обречённый на молчание; 3) управлять (provinciae, quae procuratoribus cohibentur T ).
cohibitio, ōnis
co-honesto, āvī, ātum, āre
co-hors (арх. chōrs и cōrs), hortis
cohortālis, e
cohortātio, ōnis
co-hortor, ātus sum, ārī
cohus, ī
co-incidentia, ae
co-inquino, āvī, ātum, āre
coitio, ōnis
coitus, ūs
colaphus, ī
cōlātus, a, um
colēns, entis
cōleus, ī
col-labāsco, —, —, ere
collabefīo, factus sum, fierī
[pass. к *collabefacio] 1) быть поколебленным, быть доведённым до падения, разрушаться (mens animaeque potestas cum corpore collabefiunt Lcr ); 2) таять, плавиться (igni collabefieri Lcr ); 3) терпеть крушение, рушиться: navis collabĕfit Cs корабль тонет; 4) пасть, лишиться власти, утратить значение Nep .
col-lābor, lāpsus sum, lābī
col-lacrimo, āvī, ātum, āre
collātīcius (collātītius), a, um
collātio, ōnis
collātīvus, a, um
collātor, ōris
col-lātro, —, —, āre
collātus, (ūs)
collaudātio, ōnis
col-laudo, āvī, ātum, āre
хвалить, восхвалять, превозносить (sese, alios Pl ; alicujus benevolentiam C ; aliquem amplissimis verbis Su ).
collēcta, ae
collēctāneus, a, um
collēctīcius, a, um
collēctio, ōnis
collēctīvus, a, um
col-lēctor, ōris
collēctus, a, um
collēctus, ūs
col-lēga, ae
collēgium, ī
col-lēvo, —, —, āre
col-lībertus, ī
col-libet, libuit (libitum est), ēre
colliciāris, e
colli-crepida, ae
col-līdo, līsī, līsum, ere
[laedo] 1) ударять друг о друга, сталкивать друг с другом (naves colliduntur inter se QC ): collidere manūs Q бить в ладоши, хлопать; amnis uterque colliditur QC обе реки соединяются; si binae consonantes collidantur, stridor est Q если встречаются две согласные, слышится шум; 2) смять, раздавить, ушибить (vasa collisa C ; os fractum et collisum G ): nasus collisus Sen сплюснутый нос; 3) ссорить друг с другом, вооружать, восстанавливать друг против друга (duo rei publicae capita inter se collisa VP ; ipsae res inter se colliduntur Q ): alioqui mille causae nos collident Pt a иначе тысячи причин будут вызывать между нами ссоры.
colligātio, ōnis
col-ligo, āvī, ātum, āre
col-ligo, lēgī, lēctum, ere
[lego I] 1) собирать (omnia praesegmina Pl ; sarmenta virgultaque Cs ; fructūs H ; flores O ; multa multorum facete dicta C ); собирать, скручивать (capillos sparsos in nodum O ; neta in globum Hier ); собирать, укладывать: colligere sarcinas Sl (sarcinulas Pt, J ) укладывать свои пожитки, перен. готовиться уходить (уезжать); colligere vasa воен. L собираться к выступлению в поход || собирать, скоплять, накапливать (aquas Q, O ; umorem C ; pecuniam H ); набирать (exercitus collectus ex senibus desperatis C ); собирать, стягивать, сосредоточивать (milites, copias undique C ; dispersos QC ): breviore spatio orbem colligere; L сплотить свои ряды на меньшем участке; se in moenia colligere Sil укрыться за (городскими) стенами; se colligere или colligi in arma V, Sil прикрыться щитом; se in spiram colligere V свернуться (о змее ); vertex apicem collectus in unum O утёс, заканчивающийся единственным пиком; colligi in pilulas PM приготовляться в виде пилюль; 2) подбирать (pallium Pl ; togam M ); поднимать (librum elapsum PJ ): colligere arma (sc. navis) V свернуть (убрать) паруса (= contrahere vela) || вздымать (pulverem Olympicum curriculo H ): colligere hastas T отводить назад копья; 3) содержать в себе, простираться, иметь протяжением (sexaginta ducentos pedes PM ): centum et viginti anni ab interitu Ciceronis in hunc diem colliguntur T со смерти Цицерона до этого дня прошло 120 лет; 4) располагать в порядке, перебирать, излагать, перечислять (aliquos memoriter C ; singula PJ ): colligere aliquid in artum PM сжато изложить что-л. ; 5) исчислять, определять (intervalla siderum et mensuras solis ac terrae Q ); 6) сдерживать, останавливать (amentes equos O ): colligere gressum или gradum Sil останавливаться; colligere iram Sil подавлять (умерять) гнев (ср. 7 ); 7) приобретать, получать (robur V ; vires ad agendum aliquid L ); снискивать, стяжать (benevolentiam civium aliquā re C ; famam clementiae L ; auctoritatem Cs ): colligere iram H (iras VF ) разгневаться (ср. 6 ); colligere frigus H озябнуть; collecta edendi rabies V ощущение страшного голода; colligere sitim V (Ge. 3, 327 ) возбуждать жажду, но O (M. 5, 446 ) почувствовать жажду; colligere gaudia Prp ощутить радость; crudelitatis invidiam ex aliquā re colligere C навлечь на себя чём-л. упрёк в жестокости; 8) : se colligere C etc. , colligere animum T (animos L ) или mentem O приходить в себя, оправляться: colligere se ex somno Lcr пробуждаться ото сна; colligere se ex timore Cs оправиться от страха; colligere cum vultu mentem O хранить душевное равновесие при спокойном выражении лица; 9) делать вывод, заключать (aliquid ex aliquā re, per aliquid и aliquā re Q etc. ): quod ex oratione ejus colligi potest Su о чём можно заключить из его речи; ŏs laesum esse ex dolore colligimus CC боль свидетельствует нам, что кость повреждена; quo quid colligo? Sen каков мой вывод отсюда?; sic collige mecum H согласись с этим моим выводом.
col-līneo и collīnio, āvī, ātum, āre
col-lino, lēvī, litum, ere
collīnus, a, um
col-liquefactus a, um
col-liquēsco, liquī, —, ere
collis, is
collīsio, ōnis
collocātio, ōnis
col-loco, āvī, ātum, āre
col-locuplēto, āvī, —, āre
collocūtio, ōnis
colloquium, ī
col-loquor, locūtus (loquūtus) sum, loquī
col-lūceo, —, —, ēre
colluctātio, ōnis
collūdium, ī
col-lūdo, lūsī, lūsum, ere
collum, ī
col-luo, luī, lūtum, ere
col-lurchinātio (collurcinātio), ōnis
collūsio, ōnis
collūsor, ōris
col-lustro, āvī, ātum, āre
colluvio, ōnis
collybus, ī
collyris, idis
cōlo, āvī, ātum, āre
colo, coluī, cultum, ere
colocynthis, idis
cōlon (cōlum), ī
colōnārius, a, um
colōnia, ae
colōnicus, a, um
colōnus, ī
color, ōris
colōrātus, a, um
colōro, āvī, ātum, āre
[color] 1) красить, окрашивать (corpora C ); 2) румянить (pira colorantur sole PM ); se colorare и pass. становиться смуглым, загорать Sen, Q : quum in sole ambulem, naturā fit ut colorer C гуляя на солнце, я естественно загораю; 3) сообщать колорит, оттенок, окрашивать (colorare orationem urbanitate quadam C ): se colorare становиться красочным, ярким (eloquentia se colorat C ); 4) прикрашивать, прикрывать (aliquid debiti nomine VM ).
colostra, ae
colostrātio, ōnis
colubra, ae
colubrīnus, a, um
cōlum, ī
columbar, āris
columbārium, ī
columbīnus, a, um
columella, ae
Columella, ae
columen, inis
columna, ae
columnāris, e
columnārium, ī
columnārius, i
columnātio, ōnis
columnātus, a, um
[columna] опирающийся на колонны, поддерживаемый столбами (tholus Vr ; diversoria Ambr ): ōs columnatum шутл. Pl подпираемый рукой подбородок.
colūrī, ōrum
colus, ūs
colymbas, adis
com
coma, ae
comāns, antis
[coma] 1) покрытый волосами, косматый (colla equorum V ): galea ~ V шлем с султаном; Stella ~ O комета; 2) поэт. покрытый листьями, кудрявый (silvae VF ); покрытый хвоей (pinus Sil ); покрытый травой (humus St ); покрывающийся цветами (sera ~ narcissus V ); 3) густой или длинный (saetae hircorum V ; juba equi AG ).
com-bibo, bibī, —, ere
combibo, ōnis
combūro, ussī, ustum, ere
com-edo, ēdī, ēsum (essum, estum), ere
comes, itis
cōmicus, a, um
cōmicus, ī
cōmis, e
cōmissābundus, a, um
cōmissātio, ōnis
cōmissātor, ōris
cōmissor, ātus sum, ārī
cōmitās, ātis
comitātēnsis, e
comitātus, ūs
cōmiter
[comis] adv. ласково, радушно (excipĕre aliquem T ); любезно, вежливо (monstrare viam alicui Enn apud C ): ~ administrare provinciam T мягко управлять провинцией.
comitiālis, e
[comitium] комициальный, т.е. относящийся к народному собранию (dies, mensis C ): homines comitiales Pl завсегдатаи народных собраний; morbus ~ T, Su, CC , тж. vitium comitiale Sen комициальная болезнь, т. е эпилепсия (эпилептический припадок с участником народного собрания считался дурным предзнаменованием, и собрание прерывалось ).
comitiānus, a, um
comitiātus, ūs
comitio, āvī, (ātum), āre
comitium, ī
comitīva, ae
comitīvus, a, um
comitor, ātus sum, ārī
comma, atis
com-maculo, āvī, ātum, āre
com-mandūco, āvī, ātum, āre
com-masculo, —, —, āre
commāticus, a, um
commeātor, ōris
commeātus, ūs
com-meditor, —, ārī
com-meminī, isse
commemorābilis, e
commemorātio, ōnis
com-memoro, āvī, ātum, āre
commendābilis, e
commendātīcius, a, um
commendātio, ōnis
commendātor, ōris
commendātrīx, īcis
commendātus, a, um
com-mendo, āvī, ātum, āre
[mando I] 1) рекомендовать, препоручать, вверять, передавать (aliquem и aliquid alicui Pl, Ter, C etc. ): commendare corpus alicui loco Dig положить тело куда-л. (перед погребением); commendare semina sulcis Sil. бросать семена в борозды; se commendare fidei alicujus Ter довериться кому-л.; commendare aliquid memoriae C запомнить что-л.; aliquid litteris commendare C изложить письменно, записать; commendare immortalitati aliquid C , тж. commendare aliquid perpetuae memoriae VP что-л. обессмертить, увековечить; se commendare aliquā re H отличаться чём-л.; 2) придавать прелесть, делать красивым: deorum dono commendatus C наделённый божественным даром; marmora commendantur maculis aut coloribus PJ (различные) сорта мрамора славятся пятнистостью или окраской || делать приятным, привлекательным (vox commendat eloquentiam C ).
commēnsus, ūs
commentāriolum, ī
commentārius, ī
commentātio, ōnis
commentātor, ōris
commentīcius, a, um
com-mentior, ītus sum, īrī
commentor, ātus sum, ārī
commentor, ōris
commentum, ī
com-meo, āvī, ātum, āre
com-mercium, ī
com-mereo, meruī, meritum, ēre
com-mētior, mēnsus sum, īrī
commēto, āvī, —, āre
com-migro, āvī, ātum, āre
com-mīlitium, ī
com-mīlito, ōnis
com-mīlito, —, —, āre
com-mingo, mīnxī, mī(n)ctum, ere
com-miniscor, mentus sum, scī
com-minor, ātus sum, ārī
com-minuo, minuī, minūtum, ere
comminus (cōminus)
com-misceo, miscuī, mixtum (mistum), ēre
commiserātio, ōnis
com-misereor, ritus sum, ērī
com-miserēsco, —, —, ere
com-miseror, ātus sum, ārī
commissio, ōnis
commissōria, ae
commissum, ī
commissūra, ae
com-mītigo, —, —, āre
com-mitto, mīsī, missum, ere
commixtim
commodē
[commodus] 1) подобающе, прилично, как следует, умело, надлежащим образом, хорошо (saltare Nep ; amictum esse Pl ): aliquid facete et ~ dicĕre C метко сказать что-л.; ~ facere CC благотворно действовать (о лекарствах ); minus ~ audire C пользоваться неважной славой; 2) удобно (commodius vivĕre H ); легко, без труда (transire vallem Cs ); 3) только что, как раз Pl (vl. ); 4) учтиво, любезно, предупредительно (respondēre, loqui Pl ): facis ~, quod... C с твоей стороны очень любезно, что...
commoditās, ātis
commodo, āvī, ātum, āre
[commodus 4] 1) угодить, оказать услугу, услужить (кому-л. ) (alicui re aliqui или in re aliquā C etc. ): caecus claudo (dat. ) pede commodat погов. Aus слепой хромому поможет ногами; 2) ссудить, одолжить (aurum alicui C ); дать, предоставить (aedes ad nuptias alicui rhH ): commodare veniam peccatis T прощать (отпускать) грехи; alicui tempus commodare L дать кому-л. отсрочку; commodare manum morituro VP подать руку умирающему, т.е. прекратить его мучения; commodare alicui patientem aurem H терпеливо выслушать кого-л.; commodare testes falsos Sl доставить (подыскать) лжесвидетелей; 3) наделять, одарять (natura quibusdam avibus cantum commodavit Ap ); 4) наладить (trapetum Cato ); приложить (spongiam alicui rei CA ); приспособить, приноровить (orationi vocem PJ ).
commodō
commodum
commodum, ī
com-modus, a, um
Commodus, ī
com-mōlior, ītus sum, īrī
com-molo, uī, itum, ere
commone-facio, fēcī, factum, ere
(pass. commonefīo, factus sum, fierī ) [commoneo] 1) напоминать (aliquem rei alicujus Sl, C etc. ; commonefacere aliquid C, Vtr etc. ): 2) увещевать, втолковывать, внушать (aliquid de aliquā re Sen ; aliquem de aiiqua re CTh ): commonefacere aliquem ut aliquid faciat C уговаривать кого-л. сделать что-л.: nemo est, quin commonefiat (alicujus rei) C нет никого, кто не признал бы (чего-л.); quo sermone conimonefactus Ap побуждённый этими словами.
com-moneo, nuī, nitum, ēre
commonitōriolum, ī
commonitōrium, ī
commonitōrius, a, um
com-mōnstro, āvī, ātum, āre
commorātio, ōnis
com-mordeo, —, —, ēre
com-morior, mortuus sum, morī
com-moror, ātus sum, ārī
com-morsito (vl. com-morsico), —, —, āre
commōtiae
commōtio, ōnis
commōtius
commōtus, a, um
com-moveo, mōvī, mōtum, ēre
com-mulceo, mulsī, mulsum, ēre
com-mundo, āvī, ātum, āre
тщательно вычищать (vasa Col ); культ. очищать (supplicationibus Obs ): commundatus чистый, опрятный (mulier ornata, sed non commundata Dig ).
commūne, is
commūnicātio, ōnis
commūnicātus, ūs
commūnico, āvī, ātum, āre
[communis] 1) делать общим (aliquid cum aliquo или inter aliquos C etc. ): communicabo semper te mensā meā Pl я всегда готов делиться с тобой куском хлеба || делать сообща, принимать участие, делить (pericula C ; labores et discrimina T ): concordiam cum aliquo communicare VM примириться с кем-л.; consilia cum aliquo communicare (или communicare cum aliquo) de aliquā re L, C etc. совещаться с кем-л.; communicare liberos cum aliquo QC прижить детей с кем-л.; 2) сообщать: communicare consilium cum aliquo Cs сообщить кому-л. план (своих действий), т.е. действовать заодно с кем-л.; 3) беседовать (cum aliquo de aliquā re Cs, C ); 4) воздавать (laudem C ); оказывать, предоставлять (honorem Cs ); 5) присоединять, добавлять, вносить (pecunias Cs ); 6) связывать, соединять (causam civium cum servis, т.е. cum causā servorum Sl ); 7) (тж. se communicare Vlg ) общаться, иметь дело, иметь связи (cum aliquo Sen, Just и alicui Vlg, Aug ).
com-mūnio, īvī (iī), ītum, īre
commūnio, ōnis
commūnis, e
[munus] 1) общий (causa, opinio C ; jus gentium Nep ): usus ~ aquarum est O вода есть общее достояние; commune est, quod natura optimum fecit Pt всё лучшее в природе принадлежит всем вместе; verbum commune AG глагол общего залога (отложительный, имеющий то действительное, то страдательное значение ); genus commune грам. общий род (мужской и женский ); syllaba ~ (или anceps) грам. обоюдный слог (т. е. то долгий, то краткий); ~ hominum infirmitas C общий (всем) людям недуг; paries domui utrique ~ Q общая у обоих домов стена; aliquid cum aliquo commune habere C etc. иметь что-л. общее с кем-л.; communia loca C публичные (общественные) места; locus ~ Pl преисподняя (царство мёртвых, Sen публичный дом); loci communes C общие места (отвлечённые истины общего характера ); 2) обыкновенный, обычный, общеупотребительный, общепринятый (salutatio C ): vita ~ C повседневная жизнь; vitae ~ ignarus C не знающий жизни (не умеющий жить); sensus ~ C здравый смысл; mors ~ Eutr естественная смерть; mimus ~ C популярный актёр; in commune на общую пользу, для всеобщего употребления, для всех (laborare Q ; conferre C ; consultare T ), сообща (omnia possidere Lact ), вообще, в общем и целом (disputare O ) или на равных началах (vocare honores L ): in commune quodcunque est lucri! Ph любой барыш (делить) поровну!; 3) общительный, доступный, обходительный, ласковый (omnibus C и circa omnes Eutr ; infĭmis Nep ; erga aliquem C ); 4) нечистый (communibus manibus, id est non lotis, manducare panes Vlg ).
commūnitās, ātis
commūniter
com-murmuro, —, —, āre
commūtābilis, e
commūtātio, ōnis
com-mūto, āvī, ātum, āre
cōmo, cōmpsī, cōmptum, ere
[co- + emo] 1) соединять, сочетать (cum aliquā re Lcr ); 2) приводить в порядок, убирать (capillos C ; crines Tib ; comas acu Q ); причёсывать (caput Tib, Q ): comptus H и comptus comas (acc. graecus ) O красиво причёсанный; 3) подкрашивать (румянить и т. п. ) (colla genasque St ); 4) (тж. se comere Hier ) наряжаться (comere et se exornare Pl ); 5) чистить, очищать (phalĕras, arma, cassidis jubam St ; vestes et cingula manu Cld ); 6) выглаживать, обтёсывать (saxa ictu, sc. mallei Sid ); 7) украшать, приукрашивать (orationem Q, AG ): simulatum compta dolorem Lcn рисуясь притворной скорбью (о Клеопатре ).
cōmoedia, ae
comōsus, a, um
com-pacīscor, pactus (pectus) sum, pacīscī
compāctilis, e
compāctio, ōnis
compactum (compectum), ī
compāctus, a, um
compāgēs, is
com-pār, aris
comparābilis, e
comparātio, ōnis
comparātio, ōnis
comparātīvus, a, um
com-parco (comperco), parsī (persī), parsum, ere
com-pāreo, uī, —, ēre
com-paro, āvī, ātum, āre
comparo, āvī, ātum, āre
[compar I] 1) соединять, сочетать, сопоставлять (res inter se C ; aliquid cum re aliqua Pl etc. ): comparare labella cum labellis Pl прильнуть губами к губам; comparari alicui rei C находиться в связи с чем-л.; priore consulatu comparati L товарищи по первому консульству; male comparati sunt L они не пара друг другу; comparare aliquem cum aliquo C и aliquem alicui Su выставить друг против друга кого-л.; Scipio et Hannibal, velut ad supremum certamen comparati duces L Сципион и Ганнибал, полководцы, поставленные лицом к лицу словно для последнего (решительного) боя; 2) сравнивать, сопоставлять, сличать (aliquid inter se, aliquid cum aliqua re, реже aliquid rei alicui): necesse est sibi nimium tribuat, qui se nemini comparat O кто ни с кем себя не сравнивает, тот, естественно, мнит о себе слишком много; 3) ставить наряду, уравнивать (aliquem alicui или cum aliquo): neminem tibi aut anteposui aut etiam comparavi C никого я не поставил ни выше тебя, ни даже на одном уровне с тобой; virtute se comparare cum aliquo Cs сравниться в доблести с кем-л.; 4) прикидывать, рассматривать, взвешивать, соображать: comparat, quanto plures deleti sint homines hominum impetu, quam... C (Дикеарх) прикидывает насколько больше число людей, павших от людского насилия, чем...; 5) : comparare inter se устанавливать взаимным соглашением, уславливаться, договариваться: consules inter se provincias comparaverunt L консулы договорились о распределении между собой провинций; comparaverunt inter se, ut... L они пришли к соглашению о том, что...
com-partior, —, īrī
com-pāsco, (pāvī), pāstum, ere
com-pāscuus, a, um
compassio, ōnis
com-patior, passus sum, patī
com-patruēlis, e
compedio (īvī), ītum, īre
compellātio, ōnis
compello, āvī, ātum, āre
[intens. к compello II] 1) обращаться с речью (his vocibus V ; aliquem blande O ): compellare aliquem nomine L (nominatim rhH ) обращаться к кому-л., называя по имени; compellare aliquem de aliqua re VM делать кому-л. какое-л. предложение; 2) бранить, попрекать, ругать (aliquem C, L, H ): compellare aliquem fratricīdam impiumque бранить кого-л., называя братоубийцей и нечестивцем; compellare aliquos Samnitium nomine L обзывать кого-л. самнитами; 3) обвинять: compellare aliquem crimine aliquo Nep обвинять кого-либо в чём-либо.
com-pello, pulī, pulsum, ere
compendiāria, ae
compendiārius, a, um
[compendium] выгодный (в смысле сбережения времени и сил ), кратчайший (via proxima et quasi compendiaria C ): comparatio compendiaria грам. сокращённое сравнение (когда свойство одного предмета сравнивается не с соответствующим свойством другого, а с самим этим предметом в целом , напр. : natura hominis pecudibus — вместо naturae pecudum — antecedit C ; разновидность брахилогии ).
compendiō, —, —, āre
compendiōsus, a, um
[compendium) 1) выгодный, сулящий выгоды (sc. nova experimenta Col ); 2) сокращённый, укороченный (tramĭtes Just ); краткий, сжатый (verba Ap ).
compendium, ī
compēnsātio, ōnis
com-pēnso, āvī, ātum, āre
comperendinātio, ōnis
comperendino, āvī, ātum, āre
[comperendinus] отложить решение дела (законченного следствием), т.е. предложить явиться на третий день для слушания судебного приговора: Glaucia primus tulit, ut comperendinaretur reus C Главция первый предложил закон о комперендинации.
com-perendinus, a, um
com-perio, perī, pertum, īre
[одного корня с peritus и periculum] узнавать, быть осведомлённым, получать точные и достоверные известия (comperire aliquid или de re aliqua, comperire aliquid ex или ab aliquo L, Cs etc. ): per exploratores comperire Cs узнать через разведчиков; de bis haud facile compertum narraverim Sl мне трудно рассказать об этом нечто достоверное; pro comperto polliceri Su обещать с уверенностью, заверять; comperta narrare QC приводить достоверные данные; omnia ficta comperta sunt C всё оказалось вымыслом; pro re comperta aliquid habere Cs быть уверенным в чём-л.; nihil comperti, nihil cogniti C решительно ничего достоверного; comperto (abl. abs. ) L, T по получении точных сведений (доподлинно узнав); pass. comperior Ter делается известным, что я..., узнают обо мне...; compertum mihi est или compertum habeo Sl, L etc. я наверное знаю; compertus alicujus rei V, L, Just, T etc. изобличённый в чём-либо.
comperior, pertus sum, īrī
compertus, a, um
com-pēs, edis
compēsco, pēscuī, —, ere
[одного корня с parco] сковывать, сдерживать (aliquem catenā H ; перен. animum frenis H ; linguam Pl ): digito compescere labellum погов. J не проронить ни слова || унимать (infantium fletum Sen ; furialia bella Sil ); подрезывать (vitem Col ; ramos fluentes V ); удерживать в известных пределах, ограничивать, локализовать, тушить (incendia PJ ); укрощать (equum freno Tib ); подавлять, обуздывать (furorem O ; vitia Sen ; metus improbos compescit PS ); усмирять (legiones Su ; seditionem T ); переставать, прекращать (dicere injuste Pl ).
competēns, entis
competentia, ae
competītio, ōnis
competītor, ōris
com-peto, īvī (iī), ītum, ere
compīlātio, ōnis
compīlo, āvī, ātum, āre
com-pingo, pēgī, pāctum, ere
[pango] 1) сколачивать (solum axibus Col ; navis bene compacta Ap ): compingere aedificium Sen собрать (построить) дом; 2) изготовить (sibi aliquid Ap ); 3) выдумывать, сочинять (Graece nescio quid Fronto ); 4) засадить, запрятать (aliquem in carcerem Pl ): compingere se засесть, забиться, скрыться (compingere se in Apuliam C ).
com-pingo, pīnxī, —, ere
compitālicius, a, um
compitālis, e
compitum, ī
com-placeo, cuī (citus sum), —, ēre
com-plāno, āvī, ātum, āre
com-planto, —, ātum, āre
засаживать вместе, перен. сплошь наполнять (complantatus virtutibus Ambr ): complantati similitudini alicujus rei Vlg сходные по природе в чём-л.
com-plector, plexus sum, plectī
complēmentum, ī
com-pleo, ēvī, ētum, ēre
complētio, ōnis
complētīvus, a, um
complētus, a, um
complexio, ōnis
[complector] 1) связь, соединение, сочетание, сцепление (atomorum inter se C ); ~ verborum C предложение, период: 2) повествование, рассказ (brevis ~ alicujus rei C ); сжатое изложение, краткий обзор C ; 3) совокупность, система (bonorum C ); 4) заключение, вывод rhH, C, Q ; 5) дилемма C ; 6) синэресис (синересис ) (стяжение двух слогов в один ) Q .
complexus, ūs
complicātio, ōnis
com-plico, cuī (реже āvī), cātum (citum), āre
com-plōdo, ōsī, ōsum, ere
complōrātio, ōnis
com-plōro, āvī, ātum, āre
com-pluo, uī, ūtum, ere
com-plūres, a
(редко compluria ), gen. complurium (superl. complurimi) adj. многие, в немалом количестве: ~ nostri milites Cs немало наших солдат; ~ eorum (ex iis) Hirt, Cs, C многие из них; vita excellentium virorum complurium Nep жизнь (жизнеописание) ряда замечательных мужей; haec atque ejusdem generis complura Cs это и многое тому подобное.
complūriēs (compluriens)
compluvium, ī
com-pōno, posuī, positum, ere
com-porto, āvī, ātum, āre
com-pos, otis
(abl. sg. e, gen. pl. um) [com + potis] владеющий или причастный, сопричастный (alicujus rei или aliquā re): ~ mentis (suae) C, T, CC etc. находящийся в здравом уме; ~ sui L находящийся в полном сознании; alienatas mentes hominum compŏtes sui facere L образумить (привести в себя) обезумевших людей; vix mentis suae ~ QC близкий к бессознательному состоянию; non linguā satis ~ Sl почти не владеющий языком; rationis et consilii ~ C способный мыслить и рассуждать; ~ libertatis Pl обретший свободу; praedā ingenti ~ L захвативший огромную добычу; scelĕris ~ Q действительный преступник; urbis compŏtem facere C дать возможность посетить город; ~ voti O, H, L etc. тот, чьё желание исполнилось (получивший желаемое); ~ miseriarum Pl глубоко несчастный.
compositē
compositio, ōnis
compositor, ōris
compositūra, ae
compositus, a, um
compotio, īvī, ītum, īre
com-precor, ātus sum, ārī
com-prehendo (стяж. comprēndo), prehendī, prehēnsum, ere
comprehēnsibilis, e
comprēhensio, ōnis
compressio, ōnis
compressus, a, um
com-primo, pressī, pressum, ere
[premo] 1) сжимать, стискивать (digitos C ; in pugnum manus compressa Q ; dentes C ): compressis manibus sedere погов. L сидеть со сжатыми руками, т.е. сложа руки (ничего не делать); 2) смежить, сомкнуть, закрыть (oculos Q, O, CC ): 3) сдавливать (serpentem C ); выжимать (immodicos humores Sen ; spongiam manu CC ); сужать (nares Lcr ); 4) воен. смыкать (ordines L ): 5) закреплять (alvum, ventrem CC ): 6) заживлять (ulcus CC ); 7) насиловать (aliquam vi comprimere L ): 8) задерживать, припрятывать, не выпускать на рынок (annonam L ; frumentum C ); 9) утаивать, не разглашать, скрывать (delicta C ; famam alicujus rei L ): затаить (odium C ); 10) сдерживать (risum Pt ); замедлять (gressum V ): animam comprimere Ter задержать (затаить) дыхание; alicui linguam comprimere погов. Pl зажимать кому-л. рот; 11) остановить, задержать (hostem Cs lacrimas alicujus bAl ); укрощать, смирять (audaciam alicujus C ); умерять (cupiditates iracundiasque C ); подавлять (seditionem L ): se comprimere Pl обуздывать себя, сдерживаться.
com-probo, āvī, ātum, āre
comprōmissārius, a, um
comprōmissum, ī
com-prōmitto, mīsī, missum, ere
прийти к соглашению о том, чтобы подчиниться решению третейского судьи C : compromittere de aliqua re in arbitrum Dig прибегнуть к третейскому суду по поводу чего-либо.
cōmptus, a, um
cōmptus, ūs
com-pūgno, —, —, āre
compulsio, ōnis
compulso, —, —, āre
compulsor, ōris
compūnctio, ōnis
com-pungo, pūnxī, pūnctum, ere
computābilis, e
computātio, ōnis
com-puto, āvī, ātum, āre
com-putrēsco, truī, —, ere
cōnāmen, inis
cōnātum, ī
cōnātus, ūs
con-caedēs, is
con-calefacio, fēcī, factum, ere
concalēsco, luī, —, ere
concalfactōrius, a, um
concallēsco, lluī, —, ere
[calleo] 1) становиться мозолистым, жёстким, перен. тупеть, делаться бесчувственным (locus aliquis animi concalluit C ); 2) становиться хитрым, ловким, искусным (concallescere usu C ).
concamerātio, ōnis
concarnātio, ōnis
concatēnātio, ōnis
concatēnātus, a, um
con-catervātus, a, um
concavo, āvī, ātum, āre
concavum, ī
con-cavus, a, um
con-cēdo, cessī, cessum, ere
con-celebro, āvī, ātum, āre
con-centurio, —, —, āre
concentus, ūs
conceptio, ōnis
conceptīvus, a, um
[concipio] 1) воспринимаемый извне (fides et dilectio non substantiva animae, sed conceptiva Tert ); 2) устанавливаемый по особому распоряжению: feriae conceptivae Vr, Macr подвижные праздники (вроде Compitalia, Paganalia и др., которые не имели твердого расписания, а приурочивались к тому или иному дню по отдельным распоряжениям властей ).
conceptus, a, um
conceptus, ūs
con-cerpo, cerpsī, cerptum, ere
concertātio, ōnis
concertātīvus, a, um
concertātor, ōris
concertātōrius, a, um
con-certo, āvī, ātum, āre
concessio, ōnis
con-cesso, āvī, —, āre
concessus, ūs
concha, ae
conchyliātus, a, um
conchylilegulus или conchyliolegulus, ī
conchylium, ī
con-cido, idī, —, ere
[cado] 1) обрушиваться, рушиться (turris concĭdit Cs ; pinus bipenni concidit Ph ); превращаться в развалины (urbs concĭdit incendio conflagrata rhH ); 2) падать (in cursu Pl ; sub onĕre L ); 3) падать мёртвым, умирать (in proelio C ; vulneribus C, Su etc. ); 4) гибнуть, погибать (Carthago concidit VP ); 5) приходить в упадок, ослабевать: senatūs auctoritas concidit C власть сената упала; victoria Lysandri, quā Athenienses conciderunt C победа Лисандра, вследствие которой мощь афинян была подорвана; concidere animo Hirt и mente C падать духом, прийти в уныние; concidere macie O осунуться, похудеть; 6) западать, проваливаться (palpebrae concidunt CC ); 7) проходить, кончаться (bellum concidit T ): flamma concidit Q огонь утих; ventus concidit H ветер улёгся.
con-cīdo, īdī, īsum, ere
[caedo] 1) разрубить, изрубить (ligna O ; naves L ); 2) перебить (adversariorum multa milia Nep ; hostes fugientes Cs ); 3) избить, высечь (aliquem virgis C ); 4) перерезать (cutem scalpello CC ); 5) пересекать, изрезывать, изрыть (scrobibus montes V ; ager concisus fossis PM, Just ; itinera concisa aestuariis Cs ); 6) сокрушать, разбить в пух и прах (auctoritatem, sc. senatūs C ); 7) дробить, разрывать (orationem Q ; sententias C ); 8) (логически ) разлагать, расчленять (universa C ); 9) отменять, уничтожать (testamentum Dig ); 10) futuo (совершать половой акт) Lampr .
con-cieo, cīvī, itum, ēre
conciliābululm (conciliābolum Pl ), ī
conciliātio, ōnis
conciliātor, ōris
conciliātrīx, īcis
conciliātus, ūs
conciliātus, a, um
concilio, āvī, ātum, āre
[concilium] 1) соединять (corpora materiae Lcr ; dispersa Lcr ): habere rationem conciliandi Lcr тяготеть друг к другу; 2) уплотнять, сбивать, валять (vestimentum Vr ); 3) сближать, сдружить (aliquos inter se C ): legiones sibi pecuniā conciliare C деньгами привлечь легионы на свою сторону; conciliare aliquem alicui Cs, C расположить кого-л. в чью-л. пользу; conciliare aliquem aliquā re C склонить кого-л. чем-л. на свою сторону (снискать чем-л. чьё-л. расположение) (conciliare judicem Q ; animos hominum C ); nihil est accommodatius ad conciliandum Q нет ничего более подходящего для того, чтобы расположить в свою пользу; constitutioni suae conciliari Sen сообразоваться со своим характером (природой); 4) устраивать, заключать (nuptias Nep, Just ); 5) доставлять, доставать, добывать (alicui principatum VP ; pecuniam C ); 6) приобретать, стяжать, снискивать (sibi amorem ab omnibus C : famam clementiae justitiaeque L ): male conciliatus Pl напрасно (неудачно) купленный; pulchre conciliare Pl сделать выгодную покупку; alicui invidiam conciliare VP навлечь на кого-л. ненависть; 7) редко предлагать, советовать, рекомендовать (artes suas alicui O ): pacem inter cives conciliare C водворять мир среди граждан; 8) сводничать, сводить (aliquam alicui Ctl, Su etc. ).
concilium, ī
concinentia, ae
concinnātīcius, a, um
concinnātio, ōnis
concinnātor, ōris
concinnē
concinnitās, ātis
concinno, āvī, ātum, āre
[concinnus] 1) правильно соединять, налаживать, приготовлять как следует (vinum Cato ; struīces patinarias Pl ); устраивать (aream Pl ); 2) приводить в порядок, приукрашивать (vultum Pt ); 3) образовывать, формировать (ingenium Sen ); 4) производить (fervorem in undis Lcr ); создавать, порождать (consuetudo amorem concinnat Lcr ): varius concinnat id aër Lcr это вызывается разнообразием климата; 5) причинять (multum negotii alicui Sen ); 6) делать (aliquem insanum aliquā re Pl ): alicui se lĕvem concinnare Pl оказаться легкомысленным в чьих-л. глазах.
concinnus, a, um
con-cino, cinui, centum, ere
[cano] 1) петь стройно, хорошо (concinit albus olor O ; galli gallinacei concinentes Sid ); 2) петь или играть вместе, вторить, сопровождать (пением или музыкой ), аккомпанировать (alicui Su ): concinente totā familiā Pt под пение всей челяди || вместе звучать, раздаваться (cornua tubae concinunt L ); 3) согласоваться, быть согласным: cum aliquo re concinere, verbis discrepare C на деле соглашаться с кем-л., а на словах расходиться; omnes inter se concinentes partes mundi C все элементы мироздания, находящиеся в гармонической связи между собой; 4) вместе (хором) петь (carmina nuptialia Ctl ; laudes alicui Tib ); 5) воспевать (laetos dies, Caesarem H ); 6) возвещать (tristia omina alicui O ).
con-cipilo, āvī, —, āre
con-cipio, cēpī, ceptum, ere
[capio] 1) собирать, принимать, отводить в трубы (in agro, ex lacu, sc. aquam Frontin ); вбирать в себя, впитывать, поглощать (marinum umorem Lcr ); содержать (vas concipit aquam Vr ): concipere auras pennis O захватывать крыльями воздух; terra concipit semina C земля принимает (в себя) семя; vela magnam vim venti concepērunt QC паруса надулись ветром; concipere ignem (flammam) Cs, C, QC etc. загореться, воспламениться, зажечься; concipere odium in aliquem C возненавидеть кого-л.; concipere amorem L полюбить, влюбиться; concipere bonam spem de aliquo Sen возлагать большие надежды на кого-л.; concipere maculam (dedĕcus) C запятнать (обесславить) себя, покрыть себя позором; concipere iras O питать злобу, распалиться гневом; concipere vitia C предаться порокам; 2) (тж. concipere mente L или animo Q , animo ac mente C ) представлять себе, воображать (magnitudinem hominis L ): quae animo concipi possunt PM то, что можно себе представить; 3) соображать, прикидывать (summas, sc. caesorum L ); 4) задумывать, замышлять, затевать (majora C ; mălum aut scelus C ); решиться, совершить, провиниться, сделаться виновным (concipere scelus, flagitium, fraudes C ): concipere pectore robur V ощущать в груди силу; pectora concipiunt alios motūs V в груди шевелятся иные желания; 5) составлять по установленной форме, написать, формулировать (vadimonium C ; jus jurandum L, T ): foedus concipere V заключать договор; verba concepta (juris jurandi) L, T формула присяги; verbis conceptis jurare Pl, L приносить формальную (торжественную) присягу; concipere preces O творить молитву; concipere vota O давать обеты; 6) формально возвещать, объявлять (ferias Latinas, auspicia L ; bellum Vr ); 7) (sc. utero) зачать, стать беременной: concipere aliquem ex (de) aliquo C, O etc. зачать кого-л. от кого-л.; puer furto conceptus O внебрачный сын; jam concepti, sc. pulli Pt уже высиженные цыплята; 8) образовывать: spicam concipere PM колоситься; amaritudinem concipere Col приобретать горький вкус; 9) pass. concipi образоваться, происходить, появляться, возникать: in ea parte nivem concipi Sen (полагают, что) в этой части (атмосферы) зарождается снег: torrens imbribus conceptus Col образованный дождями поток; is morbus aestate plerumque concipitur Col эта болезнь появляется большей частью летом; amnis conceptus ex fonte QC ручей, зародившийся (образовавшийся) от источника; 10) юр. обнаружить в присутствии свидетелей (furtum AG, G ).— См. тж. conceptum и conceptus.
concīsē
concīsio, ōnis
concīsūra, ae
concīsus, a, um
concitāte
concitātio, ōnis
concitātor, ōris
concitātrīx, īcis
concitātus, a, um
concito, āvī, ātum, āre
[intens. к concieo] 1) быстро двигать, приводить в сильное движение (classem remorum ictu QC ); бросать, устремлять (equitatum in pugnam L ): concitare equum calcaribus L пришпорить коня; equo concitato Nep во весь опор, вскачь, во всю прыть; magno cursu concitati Cs в быстром беге; concitare navem remis L налечь на вёсла; concitare se in hostem L устремиться (ударить) на неприятеля; concitare se in fugam L пуститься бежать; concitare mare Mela, QC волновать море; concitare tela L быстро бросать (метать) копья; 2) потрясать, заставить содрогнуться (artūs Lcr ); 3) созывать, приглашать (omnem juventutem L ); 4) будить, пробуждать (totam viciniam, sc. strepitu Pt ); 5) побуждать (aliquem captam dimittere Trojam O ); поощрять, подстрекать (aliquem ad aliquid Q, Su ; aliquem in или adversus aliquem C, L ); 6) возбуждать, вызывать (seditionem ac discordiam C : lacrimas Q ; somnum PM ; bellum L, C ; misericordiam, invidiam C ): concitare exercitum adversus regem L поднять армию против царя; concitare animum in iram QC разгневать; se concitare in iram Q разгневаться.
concitus, a, um
conclāmātus, a, um
con-clāmo, āvī, ātum, āre
con-clāve, is
con-clūdo, clūsi, clūsum, ere
[claudo] 1) заключать, запирать (aliquem in cellam Ter ; aliquid in angustum locum C ); 2) ограждать, запрудить, отрезать (maria Sen ; locum sulco V ): conclusum mare Cs закрытое (внутреннее, т.е. Средиземное) море; conclusa aqua C стоячая вода; 3) включать, влагать, вкладывать, помещать (uno volumine vitam virorum complurium Nep ; tot res in unum diem Ter ); 4) (тж. concludere argumentum и argumentationem C ) заключать, выводить заключение, делать вывод: concludere summum malum esse dolorem C прийти к выводу, что величайшее зло — страдание; argumenta ratione concludentia C разумные выводы; hoc sic etiam concluditur C это доказывается ещё и следующим образом; 5) заключать, оканчивать (epistulam C ): perficere atque concludere C окончательно довершать; 6) округлять, ритмически замыкать (sententias, orationem, versum C ).
conclūsio, ōnis
con-color, ōris
con-coquo, coxī, coctum, ere
concordābilis, e
[concordo] приводимый во взаимное соответствие, легко согласуемый (voces concordabiles in cantu Cens ).
concordia, ae
concordo, āvī, ātum, āre
con-corporo, —, ātum, āre
con-cors, cordis
con-crēdo, didī, ditum, ere
con-cremo, āvī, ātum, āre
con-crepo, puī, pitum, āre
con-crēsco, crēvī, crētum, ere
concrētio, ōnis
concrētus, a, um
con-crīspo, —, ātum, āre
con-crucifigo, —, —, āre
con-crucio, —, —, āre
concubitus, ūs
concubium, ī
concubius, a, um
conculcātio, ōnis
con-culco, āvī, ātum, āre
con-cumbo, cubuī, cubitum, ere
con-cumulātus, a, um
con-cupio, —, —, ere
con-cupīsco, pīvī (piī), pītum, ere
страстно желать, жаждать (villam Sl ; pecuniam Pt ; vestra amicitia est mihi concupiscenda Ap ): concupiscere omnia omnium C иметь безграничные желания; concupiscere ducere aliquam in matrimonium C желать жениться на ком-л.
con-curro, currī (редко cucurrī Sen, J, Fl ), cursum, ere
concursātio, ōnis
concursātor, ōris
concursātōrius, a, um
concursio, ōnis
concurso, āvī, ātum, āre
[frequ. к concurro] 1) сталкиваться, встречаться (concursare, coire et dissultare vicissim Lcr ; concursantes undae Acc ); 2) бегать, ездить туда и сюда, метаться взад и вперёд, носиться (ultro citroque bAfr ; circum tabernas C ; dies noctesque C ); 3) производить набеги, делать вылазки, совершать рейды L ; 4) обегать, объезжать (domos omnium C ).
concursus, ūs
concussio, ōnis
concussus, a, um
con-cutio, cussī, cussum, ere
[quatio] 1) сильно качать, раскачивать, колебать, трясти, потрясать (quercum V ; caput O ; terra ingenti motu concussa L ): laciniam extremam concutere Pt размахивать кончиком полы (плаща); concutere arma manu O швырять (метать) копья; concutere denarios Sen встряхивать (бренчать) деньгами; concutere manūs Sen рукоплескать, аплодировать; cachinno concuti J давиться от смеха; gemitibus concussa Pt сотрясаясь (вздрагивая) от рыданий; se concutere H отряхиваться, ощупывать себя, перен. проверять себя; 2) потрясать, расшатывать, расстраивать (rem publicam C ; opes Lacedaemoniorum Nep ): concussa fides T, Lcn пошатнувшееся доверие, подорванный кредит; animum (acc. gr. ) concussus aliquā re V потрясённый (подавленный) чем-л.; 3) встревожить, перепугать, поражать (aliquem terrore VP ): non concuti Sen оставаться невозмутимым; 4) поражать, ранить (aliquem arcu Prp ); 5) поднимать, подстрекать к восстанию (plebem Pt ): se concutere J возмутиться; 6) расшевелить, побудить к действию, всколыхнуть (aliquem V etc. ): fecundum pectus concutere V собрать всю свою изобретательность || погонять (equos V ); 7) вымогать с помощью запугивания, шантажировать (aliquem Dig ).
con-decet
con-decoro, āvī, ātum, āre
condemnātio, ōnis
condemnātor, ōris
con-demno, āvī, ātum, āre
[damno] 1) осуждать (aliquem alicujus rei или de aliqua re C etc. ; ~ aliquem innocentem C ): aliis criminibus condemnatus est C он был осуждён на основании других обвинений (за другие преступления); ~ aliquem sibi C осудить кого-л. в свою пользу; ~ quadrupli Cato и quadruplo C наложить штраф в четверном размере; ~ certam pecuniam и certā pecuniā Dig приговорить к уплате определённой суммы; ~ ad (in) aliquid Su, Dig присудить, приговорить к чему-л.; ~ aliquem capitis C , capite и capitali poenā Su или ad mortem Lact приговорить кого-л. к смертной казни; 2) добиться осуждения: Publius Cn. Pisonem accusavit condemnavitque Su Публий обвинил Гнея Пизона и добился его осуждения; 3) обвинять, винить (aliquem uno hoc crimine C ); порицать (factum alicujus C ): ~ aliquem inertiae C порицать кого-либо за бездействие.
con-dēnso, āvī, ātum, āre
уплотнять, сжимать, сгущать (caseus ponderibus condensatur Col ); смыкать (aciem bAfr ): se condensare столпиться, сгрудиться (in unum locum Vr ).
con-dēnsus, a, um
condicio, ōnis
condiciōnālis, e
подчинённый известному условию, условный (condemnatio G ; contractus Dig ): ~ servus CTh, CJ раб, навечно прикреплённый к своим обязанностям.
con-dico, dīxī, dictum, ere
condictīcius, a, um
condictum, ī
condīgnē
con-dīgnus, a, um
condīmentārius, a, um
condīmentārius, ī
condīmentum, ī
condio, īvī (iī), ītum, īre
con-discipulātus, ūs
con-disco, didicī, —, ere
condītio, ōnis
conditio, ōnis
condītīvus, a, um
conditor, ōris
condītūra, ae
condītus, a, um
conditus, (ūs)
con-do, didī, ditum, ere
condoce-facio, fēcī, factum, ere
con-dolēsco, luī, —, ere
con-dōno, āvī, ātum, āre
condūcibilis, e
con-dūco, dūxī, ductum, ere
conductīcius, a, um
conductio, ōnis
conductor, ōris
conductum, ī
con-dulco, —, —, āre
conduplicātio, ōnis
con-duplico, āvī, —, āre
condylus, ī
cō-necto, nexuī, nexum, ere
cōnexio, ōnis
cōnexus, a, um
cōnexus, ūs
cōn-fābulor, ātus sum, ārī
cōnfarreātio, ōnis
cōn-farreo, (āvī), ātum, āre
cōnfectio, ōnis
cōnfector, ōris
cōnfectrīx, īcis
cōnfectūra, ae
cōn-fercio, fersī, fertum, īre
cōn-fero, tulī, collātum, ferre
cōnfertus, a, um
cōnferva, ae
cōn-ferveo, buī, —, ēre
cōnfervēsco, buī, —, ere
[inchoat. к conferveo] 1) вскипать, закипать, нагреваться, разгорячаться Vtr ; перен. воспламеняться, распаляться (ira conferbuit H ); 2) срастаться, залечиваться (ossa conferbuerunt CC ); 3) начать бродить Col ; 4) начать произрастать, прозябать PM .
cōnfessio, ōnis
cōnfessōrius, a, um
cōnfessus, a, um
cōn-festim
cōnficiēns, entis
cōn-ficio, fēcī, fectum, ere
[facio] 1) делать, вырабатывать, изготовлять (anulum, soccos sua manu C ; aliquid sibi suis manibus Ap ; chartam Vop ); 2) совершать (facinus C ; caedem Nep ): sacra per mulieres confĭci solent C религиозные обряды (в честь Цереры) исполняются обычно женщинами; 3) заканчивать, завершать (annuum munus C ): hoc negotio confecto Cs покончив с этим (делом); jam prope hieme confecta Cs уже почти в конце (на исходе) зимы; biennio confecto C по истечении двух лет; si quid paras, celerius confĭce Pt если ты что-л. затеваешь, кончай поскорее; pass. confĭci и confiĕri приходить к концу, кончаться (bruma conficitur Sen ); 4) совершать, проделывать, пройти (longam viam C, Su ; tertiam partem itineris Nep ); 5) прожить (cursum vitae C ): prope centum confecit annos C он прожил почти сто лет || (о времени ) проводить (partem noctis alicubi Cs ); 6) приобретать, наживать (permagnam ex aliquā re pecuniam C ); стяжать (bene loquendi famam C ); 7) составлять, набирать, мобилизовать (exercitum C ; legiones ex novo delectu Cs ); 8) причинять, доставлять (aliquid mali alicui Ter ); вызывать (motūs animorum C ); 9) устраивать (ludos C ; nuptias Ter ): conficere pacem alicujus Ter заключать мир (примиряться) с кем-л.; conficere alicui eas centurias C обеспечить кому-л. (на выборах) голоса этих центурий; 10) составлять, сочинять, писать (tabulae litteris Graecis confectae Cs ; conficere orationes Nep ); 11) улаживать, сговариваться (cum aliquo de aliqua re C ); 12) делать, настраивать (animum alicujus misericordem, auditorem benevolum conficere C ); 13) pass. (о небесных телах ) заходить, садиться: Vergiliarum signo confecto bAfr после захода Плеяд; 14) измельчать, дробить, напр. колоть (ligna ad fornacem Cato ), разжёвывать (escas C ; cibum L ), (о жвачных ) пережёвывать (boves in conficiendo cibo lenti Col ); 15) поедать, пожирать (prandium Pl ; maximam vim serpentium Nep — об ибисах ); перен. проедать, растрачивать (patrimonium C ); 16) истреблять, уничтожать (nihil est manu factum, quod non conficiat vetustas C ; conficiunt ignes silvas Lcr ); 17) умерщвлять, убивать (leones Sen ; feras Su ; aliquem sicā C ); 18) переваривать (alvus cibos non confĭcit PM ); перен. усваивать (lectio multa iteratione mollīta et velut confecta Q ); 19) истощать, изнурять (quum corporis morbo, tum animi dolore confectus C ; macie confectus lupus Ph ): confectus senectute C , aevo V или aetate Cs, Sl, Ctl удручённый старостью, дряхлый; multis gravibusque vulneribus confectus Cs обессилевший от множества тяжёлых ран; maerore se conficere C терзаться скорбью; 20) покорять, подавлять, порабощать (provinciam L ; Britanniam C ); 21) futuo (вступать в половую связь, сношаться) (confĭci ab aliquo Su ); 22) делать вывод, заключать (ex testimoniis alicujus C ): ex quo conficitur, ut... C из чего следует, что...
cōnfīdēns, entis
cōnfīdenter
cōnfīdentia, ae
cōn-fīdo, fīsus sum, ere
cōn-figo, fīxī, fixum, ere
cōn-figūro, āvī, ātum, āre
cōn-fingo, fīnxī, fictum, ere
cōn-fīnis, e
cōnfīnium, ī
cōnfirmātio, ōnis
cōnfirmātor, ōris
cōnfirmātus, a, um
cōn-firmo, āvī, ātum, āre
cōn-fisco, āvī, ātum, āre
[fiscus] 1) конфисковать, обратить в казну (sc. bona alicujus Su ): confiscare aliquem Su = confiscare bona alicujus; 2) иметь в наличности (pecuniam confiscatam habere Su ).
cōn-fiteor, fessus sum, ērī
cōnflagrātio, ōnis
cōn-flagro, āvī, ātum, āre
cōnflātio, ōnis
cōnflīctātio, ōnis
cōnflīctio, ōnis
cōnflīcto, āvī, ātum, āre
cōn-flīctor, ātus sum, ārī
cōnflīctus, ūs
cōn-flīgo, flīxī, flīctum, ere
cōn-flo, āvī, ātum, āre
cōn-flōreo, —, —, ēre
cōnfluēns, entis
cōn-fluo, flūxī, —, ere
cōn-fodio, fōdī, fossum, ere
cōn-foedero, —, —, āre
связывать договором, перен. соединять, скреплять (nascentem amicitiam Hier ); укреплять (disciplinam Tert ).
cōnfōrmātio, ōnis
cōn-fōrmis, e
cōn-fōrmo, āvī, ātum, āre
сообщить стройный вид, придать надлежащую форму, устроить, образовать (mundus a natura conformatus C ): natura nos ad majora quaedam genuit et conformavit C природа породила и создала нас для каких-то больших (более значительных) дел; conformare animum C формировать (воспитывать) характер; quercus conformata securi Ctl обтёсанный топором дуб (т.е. вырубленное из дуба изображение); nonnulla conformare C кое-что исправить; se ad alicujus voluntatem conformare C приноровиться к чьим-л. желаниям; liberos conformare posteris T воспитывать детей для (на пользу) потомства.
cōn-forto, āvī, ātum, āre
cōn-foveo, fōvī, (fōtum), ēre
cōnfrāctio, ōnis
cōn-fragōsus, a, um
cōnfragus, a, um
cōn-frequento, —, (ātum), āre
cōnfricātio, ōnis
cōn-frico, (fricāvī), fricātum, āre
cōn-fringo, frēgī, fractum, ere
[frango] 1) взламывать (fores Pl ); ломать, разбивать (digitos C ; tegulas Pl ): juga montium confracta in umeros PM горный хребет, изломанный наподобие плеч; confracti ensibus enses Lcn ломающиеся друг о друга мечи; 2) сокрушать, расстраивать (consilia alicujus C ); растрачивать, проматывать (rem Pl ): confringere tesseram погов. Pl нарушать верность, порывать дружбу.
cōnfugio, fūgī, —, ere
cōn-fuit, futūrum, fore
cōn-fulcio —, fultum, īre
cōn-fundo, fūdī, fūsum, ere
cōnfūsē
cōnfūsio, ōnis
cōnfūsus, a, um
cōn-fūto, āvī, ātum, āre
[одного корня с refuto] 1) сдерживать, останавливать, унимать, уменьшать, убавлять (audaciam alicujus C ; maximos dolores recordatione C ); 2) опровергать (argumenta Stoicorum C ; verba rebus L ); 3) юр. уличать: confutatus crimine alicujus rei CTh уличённый в каком-л. преступлении; 4) сбивать с толку, поражать, ослеплять (obtutum alicujus Ap ).
con-gelātio, ōnis
con-gelo, āvī, ātum, āre
con-gemino, āvī, ātum, āre
con-gemo, muī, —, ere
con-generātus, a, um
con-genero, āvī, ātum, āre
con-genitus, a, um
congeriēs, eī
con-germinālis, e
con-gero, gessī, gestum, ere
congestīcius, a, um
congestio, ōnis
congestus, ūs
congiārium, ī
con-glacio, āvī, ātum, āre
conglobātio, ōnis
con-globo, āvī, ātum, āre
con-glomero, āvī, ātum, āre
скатывать, свивать, скручивать (coma conglomerata Pac ); pass. conglomerari Lcr сжиматься, уплотняться || нагромождать, сосредоточивать (omnia māla in aliquem Enn ).
conglūtinātio, ōnis
con-glūtino, āvī, ātum, āre
con-grātulor, ātus sum, ārī
con-gredior, gressus sum, edī
congregābilis, e
congregātio, ōnis
con-grego, āvī, ātum, āre
[grex] 1) сгонять в одно место, собирать в стадо (oves PM ); собирать, соединять (homines dispersos in unum locum C ): ciconiae abiturae congregantur in certo loco PM аисты перед отлётом собираются в определённом месте; congregare se cum aequalibus C объединяться с равными (себе); 2) нагромождать (turbam verborum Q ).
congressio, ōnis
congressus, ūs
con-grex, gregis
congruēns, entis
congruenter
congruentia, ae
con-gruo, uī, —, ere
[ruo] 1) сходиться, встречаться, тж. быть согласным, соответствовать, гармонировать, согласоваться (inter se de re aliquā, cum re aliquā или rei alicui L, C, Sen etc. ); 2) подобать, подходить, приличествовать (congruit aliquid alicui, alicui rei C etc. ): non omni causae congruit unum orationis genus C один и тот же ораторский стиль подходит не ко всякому (судебному) делу; 3) (о времени ) соответствовать, совпадать: suos dies et menses congruere velle cum solis lunaeque ratione C стараться согласовать свои дни и месяцы (т.е. календарь) с движением солнца и луны; forte congruerat, ut... T случайно совпало так, что... (по случайному совпадению); quemadmodum congruit ut...? PJ как возможно, чтобы...? — См. тж. congruens.
congruus, a, um
[congruo] 1) соответствующий, согласованный (cum aliquā re, alicui rei или aliquā re): nuptiae jure civili congruae Ap брак, заключённый в соответствии с гражданским правом; 2) подобающий, надлежащий (modus Pall ); 3) подходящий (tempora Cld ): cum illā ~ sermo tibi Pl ты умеешь разговаривать с нею || единогласный: congruo cunctae multitudinis consensu Ap с общего согласия всей толпы.
con-gyro, āvī, —, āre
conistērium, ī
cō-nītor, nīsus (nīxus) sum, nītī
cōnīveo, nīvī (nīxī), —, ēre
[одного корня с nicto] 1) закрываться (claustra coniventia AG ); смыкаться (oculi somno conivent C ); 2) смыкать глаза: altero oculo conivere C закрыть один глаз || мигать (conivere somno C ; ad tonitrua et fulgura Su ); щуриться (contra comminationem aliquam PM ; ad prope admota PM ): quasi conivere Lcr как бы жмуриться, т.е. (о солнце и луне ) затмеваться; 3) смотреть сквозь пальцы, быть снисходительным (in re aliqua, in hominum sceleribus C ); 4) закрывать глаза (на что-л.), проглядеть, быть невнимательным, не обратить внимания: pleraque, nisi coniveamus, in oculos incurrunt Q если только мы внимательны, многое бросается в глаза; 5) перен. дремать, т.е. бездействовать (virtus conivet interdum C ).
conjectātio, ōnis
conjectio, ōnis
conjecto, āvī, ātum, āre
[frequ. к conjicio] 1) бросать, ввергать (aliquem in carcerem AG ); 2) вкладывать, вносить (ad cenulam aliquid AG ); 3) преимущественно перен. соображать, заключать, предполагать, догадываться (de aliquā re Su ): conjectare aliquid ex re aliqua T, AG etc. и aliquā re L догадываться о чём-л. на основании чего-либо; conjectans iter L идущий наугад; nescio quid conjectem Ter не знаю, чтó предположить (что и думать).
conjectūra, ae
conjectūrālis, e
[conjectura] предположительный, основанный на предположениях, построенный на догадках (causa C ; ars medicina CC ).
conjectus, ūs
con-jicio, jēcī, jectum, ere
[jacio] 1) сбрасывать (ligna in flumen L ); сносить, свозить, сваливать (sarcĭnas in acervum L ): conjicere sortes C бросать жребий; conjicere aliquem in sortem (или alicujus sortem) C заставить кого-л. участвовать в жеребьёвке || набрасывать, накидывать (pallium in collum Pl ; vincula collo O — dat. ); забрасывать, заносить (navis vi tempestatis in portum conjecta est C ); 2) соображать, заключать, догадываться (aliquid ex aliquā re Lcr ; conjicere eum ibi fuisse C ; callide conjicere de futuris Nep ): annos sexaginta natus es, ut conjicio Ter тебе, полагаю, лет шестьдесят; 3) толковать (somnium Pl ); предсказывать (quae tempestas impendeat C ; aegrotum e morbo evasurum esse C ); 4) бросать, кидать, метать (vasa in naves Nep ; tela in nostros Cs ; pila in hostes L ; aliquem in carcerem C, Just, Su , in custodiam Nep , in vincula C ): conjecta sagitta V пущенная стрела; conjicere hostem in fugam Cs обратить противника в бегство; aquam in ōs non conjicere Pt не выпить ни глотка воды; conjicere se броситься, устремиться (in paludem L ; in sacrarium Nep ): se conjicere in fugam C или in pedes Ter броситься бежать; se in versum conjicere C наброситься на (засесть за) стихи; 5) вонзать (cultros in guttura, но ferrum in gutture O ); 6) повергать, ввергать (aliquem in morbum Pl ; rem publicam in perturbationes C ): aliquem in periculum conjicere Su подвергать кого-л. опасности; conjicere aliquem in laetitiam Ter обрадовать кого-л.; conjicere aliquem in terrorem L устрашить (ужаснуть) кого-л.; conjicere exercitum in angustias Su поставить армию в затруднительное положение; 7) направлять, обращать (oculos in aliquem C ; orationem in claros viros C ; querelas alicui Tib ): petitiones ita conjicere, ut vitari non possint C направить (наносить) удары так, чтобы от них нельзя было увернуться; conjicere maledicta in aliquem C осыпать кого-л. бранью; conjicere auxilia in mediam aciem Cs поставить вспомогательные отряды в середину строя; 8) класть, вкладывать (в кушанье ) (piper et cumīnum Pt ); завёртывать (aliquos in duas pelles Pt ): conjicere filum in acum CC вдеть нитку в иголку; conjicere libellum in epistulam C вложить книжку в письмо (приложить к письму); se in noctem conjicere C отважиться уйти ночью; proelium in noctem conjicere bAfr затянуть бой до ночи; aliquem in breve tempus conjicere Ter ограничить кого-либо коротким временем; conjicere legem in decimam tabulam C внести закон в десятую таблицу; conjicere causam rhH внести на обсуждение вопрос; conjicere pecuniam in aliquid C употребить (истратить) деньги на что-л.; conjicere culpam (crimen) in aliquem Cs etc. свалить вину (преступление) на кого-л.
conjugālis, e
conjugātio, ōnis
conjugātor, ōris
conjugium, ī
conjūnctē
conjūnctim
conjūnctio, ōnis
conjūnctīvus, a, um
conjūnctum, ī
conjūnctus, a, um
con-jungo, jūnxī, jūnctum, ere
соединять (присоединять), сочетать (aliquid cum aliqua re, alicui rei или ad aliquam rem): conjungere boves Cato запрячь быков вместе; conjungere dextras V и dextram dextrae O протянуть друг другу руки (обменяться рукопожатием); conjungere oras vulneris suturā CC соединить края раны швом (зашить рану); supercilia conjuncta Su сросшиеся брови; conjunctis capitibus Pt склонившись друг к другу головами; conjungere vocales C слитно произносить гласные; conjungere bellum C совместно вести войну; conjungere abstinentiam cibi T продолжать воздерживаться от пищи; conjungere aliquam secum (sibi Su ) matrimonio QC сочетаться браком, жениться на ком-л.; conjungere amicitiam Su завязать дружбу; noctem diei conjungere Cs ночь присоединять ко дню, т.е. передвигаться круглые сутки; conjungere castra muro Cs расположиться лагерем у самой стены; conjungere suam religionem testibus C оказывать доверие свидетелям.— См. тж. conjunctum и conjunctus.
conjūnx (и conjux), jugis
conjūrātio, ōnis
conjūrātus, a, um
conjūrātus, ī
con-jūro, āvī, ātum, āre
con-nāscor, nātus sum, nāscī
con-numero, āvī, ātum, āre
cōnor, ātus sum, ārī
con-quadro, āvī, ātum, āre
conquassātio, ōnis
con-quasso, āvī, ātum, āre
con-queror, questus sum, querī
conquestio, ōnis
con-quiēsco, quiēvī, quiētum, ere
con-quinīsco, (quexī), —, ere
con-quīro, sīvī, sītum, ere
[quaero] подыскивать, искать повсюду, собирать, набирать (socios ad aliquid Nep ; fabros undique Dig ; pecunias per municipia T ; vetera exempla C ); прилежно разыскивать, ревностно искать (aliquem terrā marique C ): conquirere aliquem totā provinciā C разыскивать кого-л. по всей провинции; conquirere aliquid sceleris C стремиться совершить какое-л. преступление.
conquīsītē
[conquisitus] старательно, тщательно, изысканно (conscribere aliquid rhH ; scribere de aliqua re AG ).
conquīsītio, ōnis
conquīsītor, ōris
conquīsītus, a, um
cōn-saepio, saepsī, saeptum, īre
cōnsaepto, —, —, āre
cōn-salūto, āvī, ātum, āre
приветствовать (aliquem QC, L ): consalutare inter se C приветствовать друг друга; consalutare aliquem dictatorem L приветствовать кого-л. как диктатора.
cōn-sānēsco, sānuī, —, ere
cōn-sanguineus, ī
cōn-sanguineus, a, um
[sanguis] единокровный, находящийся в кровном родстве, родной, родственный (populus T ; umbrae O ): consanguineum scelus St братоубийственный поединок (Этеокла и Полиника ); Ambarri, necessarii et consanguinei Aeduorum Cs амбарры, дружественные и соплемённые эдуям.
cōn-sāno, āvī, ātum, āre
cōn-sarcino, āvī, ātum, āre
cōn-sarrio (cōnsario) —, —, īre
cōn-saucio, āvī, ātum, āre
cōn-scelero, āvī, ātum, āre
cōn-scendo, scendī, scēnsum, ere
[scando] 1) подняться, взойти, взобраться (montes Ctl, Prp или in montem Pt ): conscendere equum L и in equum O сесть на коня; conscendere navem Pl, Cs etc. и in navem Cs etc. сесть (погрузиться) на корабль; conscendere aequor navibus V отправиться в морское плавание на кораблях; conscendere Thessalonicae L погрузиться на суда в Фессалонике; conscendere a Brundisio C отправиться (морем) из Брундизия; 2) вознестись, возвыситься, достичь (ad consulatum VM ; ad summa fastigia dignitatum CTh ): laudis conscendere carmen (vl. culmen) Prp воспарить до воспевания славы (до славословий).
cōnscientia, ae
cōn-scindo, scidī, scissum, ere
рвать в клочья, раздирать (vestem Ter ; epistulam C ): aliquem capillo (т.е. alicujus capillum) conscindere Ter растрепать кому-л. волосы; conscindere aliquem C разбранить (разнести в пух и прах) кого-либо; conscissus sibilis C освистанный || перен. избивать, колотить (aliquem pugnis C ).
cōn-scio, —, —, īre
cōn-scīsco, scīvī (sciī), scītum, ere
cōnscius, a, um
[conscio] знающий, осведомлённый, сознающий, тж. соучаствующий (alicujus rei или alicui rei): ~ alicui facinoris Ter, Sl etc. (facinori alicujus C ) знающий о чьём-л. преступлении; ~ quae gerantur Nep посвящённый в то, что делается; ~ sibi Sl etc. знающий о себе (за собою) что-л.; nullīus injuriae (или culpae) sibi ~ C не знающий за собою никакой вины; ~ sum, me nunquam fuisse etc. C я знаю, что никогда не был и т. д. ; nec mihi ~ est ullus homo Pl и никто, кроме меня, этого не знает; conscia fati sidera V вещие звёзды; mens (sibi) conscia recti V, O чистая совесть; ~ animus Lcr нечистая совесть; conscia virtus V сознание своего мужества; conscii vultūs SenT виноватое выражение лица; ~ rubor Ctl стыдливый румянец (краска стыда).
cōnscius, ī
cōnscrībillo, āvī, — āre
cōn-scrībo, scrīpsī, scrīptum, ere
cōnscrīptio, ōnis
cōnscrīptor, ōris
cōn-seco, secuī, sectum, āre
cōn-secrāneus, ī
consecrātio, ōnis
cōnsecrātor, ōris
cōn-secro, āvī, ātum, āre
[sacro] 1) объявлять священным, посвящать (богам), освящать (aedem Jovi Su ; lucos et nemora T ): aliquid dare, donare, dicare, consecrare Jovi Optimo Maximo C давать, дарить, жертвовать и посвящать что-л. всеблагому и всемогущему Юпитеру; consecrare diem L объявить день праздничным; 2) объявлять неприкосновенным, обречённым или заклятым, не подлежащим ни восстановлению, ни заселению (veterem Carthaginem consecrare C ): consecrare aliquem suumque caput L проклясть кого-л. (обречь на погибель); consecrare se patriae C жертвовать собою для блага отечества; 3) причислять к богам, обожествлять, объявлять святым, обоготворять (Romulum L ; bovem Apim Su ): consecrare или consecrare immortalitati QC увековечить, обессмертить (consecrare memoriam nominis sui amplissimis monumentis C ); Socratis ratio disputandi Platonis litteris consecrata C сократовский метод рассуждения, увековеченный творениями Платона; aliquid elegantissimo carmine aeternitati consecrare VM обессмертить что-л. в изящной поэме; 4) чтить как святыню (deum non in templis, sed in corde Lact ).
cōnsectātio, ōnis
cōnsectātrīx, īcis
cōnsector, ātus sum, ārī
cōnsecūtio, ōnis
cōnsenēsco, senuī, —, ere
cōnsēnsio, ōnis
cōnsēnsus, ūs
cōnsentāneē
cōnsentāneus, a, um
cōn-sentio, sēnsī, sēnsum, īre
cōnsequēns, entis
cōnsequēns, entis
cōnsequenter
cōnsequentia, ae
cōn-sequor, secūtus (sequūtus) sum, sequī
cōn-sero, sēvī, situm
(реже satum Tert, Sol ), ere 1) обсеменять, засевать (agros Cato, C etc. .; arva frumento QC ); оплодотворять (muliebria arva Lcr ): conserere lumine Lcr заливать светом, озарять; caecā mentem caligĭne consĭtus Ctl с помрачённым умом; senectute consitus Pl удручённый старостью, одряхлевший; 2) сажать (arborem L ): nemora manu consĭta QC рощи, посаженные рукой (человека); consita Dig посевы или насаждения.
cōn-sero, seruī, sertum, ere
cōn-serva, ae
cōnservātio, ōnis
cōnservātor, ōris
cōnservātrīx, īcis
cōn-servo, āvī, ātum, āre
cōnsessor, ōris
cōnsessus, ūs
cōnsīderātē
cōnsīderātio, ōnis
cōnsīderātor, ōris
cōnsīderātus, a, um
cōnsīdero, āvī, ātum, āre
[одного корня с sidus; дословно «наблюдать звезды»] 1) осматривать, разглядывать (opus pictoris C ; lucentia sidera AG ); видеть (folia decĭdere Col ): num tamen excĭderit ferrum, considerat, hastae O (Ахилл) смотрит, не отломился ли железный наконечник копья; 2) обдумывать, соображать, рассматривать (secum in animo Ter ; cum aliquo de re aliqua C ): consideres, quid agas C ты бы взвесил (обдумал), что делаешь.
cōn-sīdo, sēdī (sidī), sessum, ere
cōn-sīgno, āvī, ātum, āre
cōn-silēsco, uī, —, ere
cōnsiliārius, a, um
cōnsiliārius, ī
cōnsiliātor, ōris
cōnsilior, ātus sum, ārī
cōnsiliōsus, a, um
cōnsilium, ī
cōn-similis, e
совершенно похожий, точно такой же (как и) (alicujus или alicui rei Pl, C, Cs etc. ): ~ fugae profectio Cs уход, весьма похожий на бегство; res inter se consimiles AG чрезвычайно схожие друг с другом вещи; consimili ratione Lcr, Vtr точно таким же порядком (образом); et consimilia Dig и тому подобные вещи.
cōn-sipio, —, —, ere
cōn-sisto, stitī, —, ere
cōnsistōriānus, a, um
cōnsistōrium, ī
cōn-sobrīna, ae
cōn-sobrīnus, ī
cōnsociātio, ōnis
cōnsociātus, a, um
cōn-socio, āvī, ātum, āre
объединять (audaces T ); соединять, сдружить (animos aliquorum L ): consociati dii L союзные боги (общие боги племенных или международных союзов ); se consociare in omnia alicujus belli pacisque consilia L целиком присоединиться к чьей-л. политике; consociare vocem T вступать в разговор; consilia cum aliquo consociare C вовлечь кого-л. в свои начинания (приобщить кого-л. к своим планам); consociare regnum L разделить царскую власть; consociare cum aliquo L etc. заключить с кем-л. союз; consociare injuriam cum aliquo C совместно с кем-л. нанести обиду; pinus et pōpulus umbram consociare amant поэт. H сосна и тополь любят сливать свои тени; soporem morti consociare Vlg соединить сон со смертью, т.е. умереть во сне.
cōnsōlābilis, e
cōnsōlātio, ōnis
cōnsōlātōrius, a, um
cōnsolidātio, ōnis
cōn-solido, āvī, ātum, āre
cōn-sōlor, ātus sum, ārī
cōnsonāns, antis
cōnsonanter
cōnsonantia, ae
cōn-sono, sonuī, —, āre
cōn-sonus, a, um
consōpio, (īvī), ītum, īre
cōn-sors, sortis
cōn-sors, sortis
cōnsortio, ōnis
consortium, ī
cōnspectus, ūs
cōnspectus, a, um
cōn-spergo, sī, sum, ere
[spargo] 1) опрыскивать, обрызгивать, окроплять (terram rore PM ; aras sanguine Lcr ); посыпать (carnem sale Col ); осыпать, усыпать, усеивать (caput Tauri stellis conspersum C ; herbas floribus Lcr ): conspergere orationem hilaritate C оживить (согреть) речь юмором; 2) редко прыскать, лить (vinum Col ); сыпать (aliquid piscibus invicem piperis Lampr ).
cōnspicābilis, e
cōnspiciendus, a, um
cōnspicio, ōnis
cōn-spicio, spēxī, spectum, ere
[specio] 1) увидать, заметить (aliquem egredientem Cs ): conspicĕre milĭtes flumen transisse Cs заметить, что солдаты перешли реку; 2) глядеть, смотреть (sursum in caelum Pl ): conspicere ortum solis C быть обращённым на восток; ~ corde suo Pl понять, осознать; 3) заглядывать, бывать (in tabernam Pt ); 4) pass. conspĭci бросаться в глаза, обращать на себя внимание: conspici inter se L заметить друг друга; conspici bonā causā O славиться, блистать; qui conspici cupiunt Sen тщеславные люди, честолюбцы; in neutram partem conspici posse Nep ни с какой стороны не бросаться в глаза; quod conspici et deridēri possit Su то, что могло бы стать предметом внимания и насмешек.
cōnspicor, ātus sum, ārī
cōnspicuum, ī
cōnspicuus, a, um
cōnspīratē
cōnspīrātio, ōnis
cōnspīrātus, (ūs)
cōn-spīro, āvī, ātum, āre
cōn-spīro, āvī, ātum, āre
cōn-spondeo, spondī, spōnsum, ēre
cōnspōnsor, ōris
cōn-spuo, uī, ūtum, ere
cōn-spurco, āvī, ātum, āre
cōnstāns, antis
Cōnstāns, antis
cōnstanter
[constans] 1) постоянно, неизменно (in suo manere statu C ): ~ se habere Sl протекать ровно (без изменений); 2) одинаково, единогласно, согласно (nuntiare Cs ); 3) стойко (dolorem ferre C ); твёрдо (provincias regĕre T ); с твёрдостью (proelium inire Su ); неослабно, упорно (pugnare Cs ); 4) уверенно, не смущаясь (aliquem ementiri Pt ).
cōnstantia, ae
cōn-stēllātio, ōnis
cōnsternātio, ōnis
cōnsterno, āvī, ātum, āre
cōn-sterno, strāvī, strātum, ere
cōnstīpātio, ōnis
cōn-stīpo, āvī, ātum, āre
cōn-stituo, uī, ūtum, ere
[statuo] 1) ставить, помещать (bovem ante aram VM ; aliquem ante pedes alicujus C ); складывать, класть (arma in templo C ): constituere aliquid ante oculos C представить (вообразить) что-л.; constituere naves in alto Cs стать на якорь в открытом море; constituere agmen или signa Cs остановиться с войском; 2) выстраивать, располагать (legiones pro castris Cs ; pedites in colle QC ; classem apud Salamīna Nep ); расквартировывать (praesidia circum Narbonem Cs ); 3) формировать (legionem ex veterānis C ); 4) поселять, водворять (plebem in agris publicis C ): constituere domicilium sibi Nep поселиться; 5) устанавливать, утверждать, вводить (concordiam C ; pacem C, Nep ): posteaquam victoria constituta est C после того как победа была окончательно утверждена; 6) составлять, приобретать (auctoritatem sibi Nep ): constituere amicitiam cum aliquo C заключить дружбу с кем-л.; 7) назначать, избирать (aliquem in quaestōris loco C ; aliquem regem Cs ); 8) устраивать, приводить в порядок (rem familiarem C ; Chersonēsum Nep ; civitatem Su ): senectus, quae fundamentis adulescentiae constituta est C старость, крепкая благодаря основам, заложенным в молодости; corpus bene constitutum C крепко сложённый организм; bene de rebus domesticis constitutus C обзаведшийся хорошим домашним хозяйством, домовитый хозяин; non tam sinistre constitutum est, ut... PJ дело обстоит не настолько уж плохо, чтобы...; 9) учреждать (ludos quinquennales Su ; vectīgal C ); основывать, строить (castella Cs ; urbem Nep etc. ); возводить, устанавливать, воздвигать (alicui statuam Nep ; turres Cs ); организовывать, создавать (regnum populumque Just ; potestatem decemviralem Nep ); 10) постановлять, назначать, определять (diem nuptiis Pl ; poenam alicui C, Q ; pretium frumento C ): die constituta Cs в назначенный день; 11) юр. : constituere actionem C и litem Pt возбудить (судебное) дело; constituere crimen in aliquo C подать жалобу на кого-л.; constituere quaestionem C, Q начать следствие; 12) сговариваться, уславливаться, назначать (constituere locum Ter ; tempus C etc. ; mercēdem alicujus rei C ): constituere alicui J назначить кому-л. свидание; ut erat constitutum C как было условлено, по уговору; 13) решаться (constituo abire или ut abeam Pl etc. ).
cōnstitūtio, ōnis
cōnstitūtīvus, a, um
cōnstitūtor, ōris
cōnstitūtōrius, a, um
[constituo] юр. конституторный, основанный на договорённости: consti tutoria actio (тж. actio pecuniae constitutae или de constitutā pecuniā) Dig иск по поводу неуплаты обещанной суммы.
cōnstitūtum, ī
cōn-sto, stitī, stātūrus, āre
cōnstrātum, ī
cōn-strepo, puī, pitum, ere
cōnstrictio, ōnis
cōnstrictus, a, um
cōn-stringo, strīnxī, strictum, ere
cōnstrūctio, ōnis
cōnstructīvus, a, um
cōn-struo, strūxī, strūctum, ere
cōn-stupro, āvī, ātum, āre
cōnsuē-facio, fēcī, factum, ere
cōn-suēsco, suēvi, suētum, ere
cōnsuētūdo, inis
cōnsuētus, a, um
cōnsul, is
cōnsulāris, e
[consul] консульский: aetas ~ C возрастной ценз, дававший право быть избранным в консулы (43 года ); familia ~ C, Su семья, один из членов которой побывал консулом; exercitus ~ L армия под командой одного из обоих консулов; comitia consularia C комиции для избрания консулов; res minime ~ L дело, совсем не относящееся к консулу; vinum consulare M вино, с указанием года его разлива (см. consul).
cōnsulāris, is
cōnsulātus, ūs
cōnsulo, suluī, sultum, ere
[ср. consul, consilium] 1) совещаться, обсуждать, рассуждать (de salūte publicā C ): consulere in medium V (in commūne Ter , in publicum PJ ) совещаться о делах общественных (государственных); re consultā C по обсуждении вопроса; 2) принимать меры, действовать: consulere ad summam rerum Cs принимать меры в соответствии с интересами всего общества; ex re consulere T действовать согласно обстоятельствам; sapienter in rem consulere Just действовать мудро и целесообразно; curia consulens H = senatus; 3) заботиться, иметь попечение, щадить (alicujus vitae — dat. Cs ; valetudĭni suae C ): consulere cunctis, non sibi Cld заботиться обо всех, но не о себе (самом); suae vitae durius consulere погов. Cs наложить на себя руки; consulere timōri PJ (irae Su ) следовать внушению страха (гнева); 4) поступать (обращаться ): male natura consuluit, quod... QC плохо устроила природа, что..; bene consulere alicui O благожелательно отнестись к кому-л.; consulere crudeliter in victos L поступать жестоко с побеждёнными; 5) запрашивать, вопрошать (spirantia или trepidantia extra, sc. pecudum V, O ); просить (у кого-л.) совета, советоваться (с кем-л.): consulere Apollĭnem Pythium C обратиться за советом к Аполлону Пифийскому; consulere oraculum Su вопрошать оракула; consulere super Nerone T запросить (звездочётов) о судьбе Нерона; licet consulere? C, H (обычная форма обращения за юридической консультацией ) можно просить совета?; consulere aliquem de jure civīli C запросить кого-л. по вопросам гражданского права; qui consuluntur C законоведы-консультанты; consulentibus respondēre C давать ответы обращающимся за консультацией; rem nulli obscuram consulere V спрашивать о том, что всем ясно; 6) обдумывать: quae consulebantur C вопросы, подвергавшиеся обсуждению; quid agant, consulunt Cs они обсуждают, как поступить; etiam consulis? Pl и ты ещё раздумываешь (колеблешься)?; consulere aliquid boni Pl, Vr, Cato принять что-л. с удовольствием, удовлетвориться чем-л., одобрить что-л.; hoc munus, rogo, boni consulas Sen прошу тебя благосклонно принять этот дар.
cōnsultātio, ōnis
cōnsultātōrius, a, um
cōnsultē
cōnsulto, āvī, ātum, āre
[frequ. к consulo] 1) совещаться, обдумывать, обсуждать (de officio C ; de exitu alicujus rei Cs ): consultare in commune Ter, Mela или medium V, L, Sl совещаться по вопросам, касающимся общего блага; deliberationes consultandae sunt rhH необходимо устроить совещания; 2) принимать решение, решать: consultata Sil, Tert решения, постановления; 3) заботиться (alicui Sl ): consultare in longius T заботиться о будущем; ex re suā consultare Pl заботиться о своей пользе; 4) просить совета, запрашивать, вопрошать (consultare aliquem Pl, Tib etc. ): consultare aves PJ обращаться за указаниями к вещим птицам (к птицегаданию).
cōnsultō
cōnsultor, ōris
cōnsultrīx, īcis
cōnsultum, ī
cōnsultus, a, um
cōnsummābilis, e
cōnsummātio, ōnis
cōnsummātus, a, um
cōn-summo, āvī, ātum, āre
[summa] 1) сосчитывать, складывать (sumptus aedificiōrum Vtr ); составлять (is numerus consummat milia tria et ducenta Col ); 2) соединять, сводить воедино L, O ; 3) совершать, заканчивать, завершать (historiam Ap ): consummare opera, ut inchoata sunt PJ закончить дела так, как они были начаты; consummare vitam Sen или consummare animam Ap окончить свою жизнь, умереть; consummatum est! Vlg свершилось!; consummato anno Dig с окончанием года; 4) совершенствовать, доводить до совершенства (artem Q ).
cōn-sūmo, sūmpsī, sūmptum, ere
cōnsūmptio, ōnis
cōnsūmptor, ōris
cōn-suo, uī, ūtum, ere
cōn-supplicātrīx, īcis
cōn-surgo, surrēxī, surrēctum, ere
con-tābefacio, —, —, ere
con-tābēsco, buī, —, ere
contabulātio, ōnis
con-tabulo, āvī, ātum, āre
[tabula] 1) настилать доски, покрывать досками (pomaria PM ; pavimentum quernis axibus PM ); 2) перекрыть мостом (Hellespontum Su ; mare molibus QC ); 3) надстраивать, делать надстройки (contabulare turres L,Cs ): contabulare murum turribus Cs обстроить стену (многоярусными) башнями.
contāctus, ūs
contāgio, ōnis
contāminātio, ōnis
contāminātus, a, um
contāmino, āvī, ātum, āre
[*tagmino = tango] 1) смешивать, соединять, сливать: contaminare fabulas Ter перерабатывать ряд (греческих) комедий в одну (латинскую); 2) марать, пятнать, осквернять, портить (aliquem и aliquid aliquā re Ter, C etc. ); опозорить (se scelere C ): contaminare se sanguine alicujus C обагрить свои руки чьей-л. кровью || обезображивать, искажать, уродовать (contaminare veritatem mendacio C ; contaminare disciplinam male dicendo et similiter vivendo Ap ): contaminatum ordinem equitum purgare Su производить чистку засорённого сословия всадников.
con-tego, tēxī, tēctum, ere
contemni-ficus, a, um
con-temno, tempsī, temptum, ere
презирать, пренебрегать, тж. относиться равнодушно, не обращать внимания (contemnere consilium alicujus Ter ; mortem C, Sen или mori Sen ; res humanas C ): rebus in angustis facile est contemnere vitam погов. M находясь в беде нетрудно презирать жизнь; noli haec contemnere C не думай, что это пустяки || без труда одолевать (junctis viribus molestum contempsisse Pt ): se non contemnere L, C обладать чувством собственного достоинства; nullas aras fletibus suis contemnere Prp проливать слёзы перед каждым алтарём; Romam prae Capuam contemnere C ставить Рим значительно ниже Капуи; non contemnendus C etc. немаловажный, значительный (aliquā re Cs ).
con-tempero, (āvī), ātum, āre
contemplābiliter
contemplābundus, a, um
contemplātio, ōnis
contemplātor, ōris
con-templor, ātus sum, ārī
contemptim
contemptio, ōnis
contemptor, ōris
contemptus, a, um
contemptus, ūs
con-tendo, tendī, tentum, ere
con-tenebrāsco, brāvī, —, ere
contentē
[contentus I] напряженно, усердно (dicere C ; propugnare AG ): contentissime clamitare Ap кричать во всё горло.
contentē
contentio, ōnis
contentiōsus, a, um
[contentio] задорный, полемический (oratio PJ ); крючкотворный, сутяжнический (jurisdictio Dig ); упрямый, неуступчивый, упорный (mendicitas Q ).
contentus, a, um
contentus, a, um
conterminum, i
con-terminus a, um
con-tero, trīvī (teruī Ap ), trītum, ere
con-terreo, ruī, ritum, ere
con-tessero, —, —, āre
contestātio, ōnis
contestātus, a, um
con-testificor, —, ārī
выступать также в качестве свидетеля, подтверждать чужие показания Tert .
con-testor, ātus sum, ārī
con-texo, texuī, textum, ere
contextio, ōnis
contextus, a, um
contextus, ūs
con-ticeo, cuī, —, ēre
conticēsco (conticīsco), ticuī, —, ere
[inchoat. к conticeo] 1) замолчать, умолкнуть (conticuere omnes V ; jam vigiles conticuere canes O ); 2) улечься, утихнуть, прекратиться (actiones tribuniciae conticuerunt L ; tumultus conticuit L ; judicia conticescunt C ).
conticinium (conticinnum), ī
contīgnātio, ōnis
con-tīgno, (āvī), ātum, āre
[tignum] настилать брёвна, покрывать брёвнами, гатить (itinera contignata Vtr ): quidquid est contignatum Cs деревянный настил.
contiguus, a, um
[contingo I] 1) смежный, соседний, примыкающий (domus O ; pars circi, quae Aventino contigua T ): litoribus Cypriis ~ navigare Amm плыть вблизи берегов Кипра; 2) близкий: centenario (dat. ) jam ~ Amm приближающийся уже к столетнему возрасту; veritati ~ Amm близкий к истине, правдоподобный; 3) непрерывный, следующий друг за другом (ictūs AG ); 4) находящийся в пределах досягаемости, достижимый: ~ missae hastae V в пределах досягаемости брошенного копья.
continēns, entie
continēns, entis
continenter
continentia, ae
con-tineo, tinuī, tentum, ēre
[con + teneo] 1) содержать, заключать (aliquid in se Lcr, C ): primus liber contĭnet res gestas regum Nep первая книга содержит историю царей; relĭquum spatium mons continet Cs остальное пространство занимает гора; quod rem causamque continet C то, в чём заключается сущность дела; linea, quae centum continet pedes Q линия протяжением в сто футов; (in) alvo continere C носить под сердцем (о беременных ); pass. contineri складываться, состоять (venis et nervis et ossibus C ); 2) держать (aliquid sinistrā manu CC ; manum intra pallium Q ); 3) задерживать, удерживать (aliquem a proelio Cs ; aliquem in fide L ; in officio, exercitum castris, in castris и intra castra Cs ; Galliam in pace Hirt ); сдерживать, обуздывать (cupiditates C ): suis finibus contineri C оставаться в своих границах; continere se ab aliqua re C etc. удерживаться (воздерживаться) от чего-л.; continere se ab и in aliqua libidine Sl, C не поддаваться страсти (владеть собою); contineo me, ne incognito assentiar C я воздерживаюсь, ибо не могу согласиться с тем, чего не знаю; continere se domiC не выходить из дому; manūs continere a rixā Pt не вмешиваться в драку; nec se solum intra verba continuit Pt он не ограничился одними словами; continere risum C удерживаться от смеха; continere se ab assentiendo C не давать согласия; continere gradum V остановиться; continere vocem (linguam) C молчать; contĭne te Pt успокойся; continere animam C (spiritum CC ) затаить дыхание; 4) подавлять, скрывать (dolorem L ): continere dicta C не разглашать сказанного; 5) задерживать: aqua in plano continētur et stagnat Sen на ровном месте вода задерживается и застаивается; 6) удерживать в повиновении (Macedonas L ; exercĭtum C — ср. 3 и 7; omnem regionem Cs ; Etruriam metu L ); держать в плену или взаперти (aliquem vinculis Su ; beluas saeptis C ): catulos catēnis continere Col держать собак на цепи || брать в кольцо, окружать (equitatum, hostes L ); 7) держать, содержать, обнимать, охватывать (vitam omnem C ): mundus contĭnet omnia suo complexu C мир объемлет собою всё; montibus (moenibus C ) contineri Cs быть окружённым (окаймлённым) горами (стенами); continere exercitum L не распылять (не распускать) войска; 8) сохранять (rem publicam C ); соблюдать, оберегать (jura C ); поддерживать, сохранять (veterem disciplinam Fl ): vis multā exercitatione continenda est Q силу нужно поддерживать постоянным упражнением; 9) сдерживать, скреплять (fracturam manu CC ); соединять, связывать (vulnus, sc. suturā CC ): contineri mutuis beneficiis Nep быть связанным взаимными услугами; pons fluminis oppidum continet Cs мост через реку соединяет обе части города; pars oppidi, mari disjuncta, ponte continētur C отделённая морем часть города соединяется посредством моста; alicujus hospitio contineri Nep быть связанным с кем-л. узами гостеприимства; cognatione quādam inter se illae artes continentur C эти искусства связаны друг с другом каким-то родством; 10) pass. contineri быть окружённым, ограничиваться: vicus continetur montibus Cs деревня опоясана горами; pars Galliae Garumnā flumine continetur C часть Галлии ограничена рекой Гарумной (Гаронной).
con-tingo, tigī, tāctum, ere
[tango] 1) трогать, дотрагиваться, прикасаться (aliquid manu Col ; aliquem digĭto Cato, Ap ): pila terram contĭgit Pt мяч коснулся земли (упал на землю); contingere finem suum O достигнуть своего предела, т.е. высшей степени (ср. 6); contingere terram osculo L поцеловать землю; summa sidera plantis contingere погов. Prp касаться подошвами высочайших звёзд (т.е. шествовать по звёздам, достигнуть высшего блаженства); 2) захватывать, схватывать (cibum rostris C ; funem manu V ): contactus ante nullis cupidinibus Prp которого прежде не волновали никакие страсти || обхватывать, обнимать (alicujus genua Ap ); 3) смазывать (aliquid medicamine O ): carmina musaeo contingere lepōre Lcr придать поэме мусическую прелесть (по др. — к contingo II) || посыпать (cibos sale CC ); 4) пятнать, осквернять (corpus corpore Pt ): contactus поражённый (venenatis morsibus Ap ), заражённый, осквернённый, опороченный (scelere L ; vitiis T ); 5) касаться, иметь отношение: contingere aliquem cognatione QC (sanguine ac genere L ) приходиться кому-л. сродни; haec consultatio nihil contingit Romanos L этот вопрос римлян не касается; contingere aliquem propius H быть в близких отношениях с кем-л.; 6) быть смежным, граничить (Helvii contingunt fines Arvernorum Cs — ср. 1): contingere Aethiopiam Mela граничить с Эфиопией; 7) достигать, прибывать (Italiam V ; terram O ; metam H ); 8) доставать, достигать, поражать (aliquem ferro V, O ); 9) (преимущественно в 3 л., реже в inf. ) выпадать на долю, случаться, приключаться: non cuivis homini contingit adire Corinthum погов. H не всякому доводится побывать в Коринфе, т.е. не всем суждена удача; contingit mihi id facere H мне удаётся это сделать: neque divitibus contingunt gaudia solis H не одним богачам выпадают на долю радости; erras, si putas contingere posse, ut... Pt ты ошибаешься, если думаешь, будто может случиться, что...
con-tingo (continguo), —, —, ere
continuātio, ōnis
continuātus, a, um
[continuo I] непрерывный (rerum gestarum gloria ~ C ; continuatissimae curae Sid ; remedia continuata proficiunt Sen ).
con-tinuo, āvī, ātum, āre
continuo
continuus, a, um
[contineo] 1) продолжающийся без перерыва, бесперебойный, безостановочный, непрерывный, сплошной (bella L ; labor Q ); montes continui H, PM горная цепь; Leucas continua O связанная с материком (как полуостров) Левкада; mare continuum T открытое море; tela continua St безостановочно бросаемые дротики; 2) смежный, прилегающий, примыкающий (agri continui Su ; flamma per continua aedificia serpens L ): aēr ~ terrae est Sen воздух непосредственно соприкасается с землёй; 3) связный, систематический, не имеющий ни скачков, ни пробелов (expositio Q ; oratio T ); 4) непосредственно следующий друг за другом: dies decem continuos Cs в течение десяти дней подряд; per duos menses continuos Su в течение двух месяцев подряд; triduum continuum Pl три дня сряду; continuā nocte O на следующую (же) ночь; 5) неизменный, постоянный: ~ et saevus accusandis reis T с неизменной (неослабевающей) яростью обвиняющий подсудимых.
continuus, ī
cōntio, ōnis
cōntiōnābundus, a, um
cōntiōnālis, e
cōntiōnārius, a, um
cōntiōnātor, ōris
cōntiōnor, ātus sum, ārī
cōntiuncula, ae
con-tollo, —, —, ere
con-tonat
con-torqueo, torsī, tortum, ēre
contortē
[contortus] 1) неестественно, с натяжкой, натянуто, принуждённо (dicere rhH, J ); 2) путано (concludere C ).
contortio, ōnis
contorti-plicātus, a, um
contortulus, a, um
contortus, a, um
contrā
contrā
contractio, ōnis
contractiuncula, ae
contractus, a, um
contractus, ūs
contrā-dīco, dīxi, dictum, ere
contrādictio, ōnis
contrādictiuncula, ae
contrādictōrius, a, um
[contradico] 1) противоречащий, контрадикторный Eccl, CTh ; 2) опровергающий, полемический (liber CA ).
contra-eo, —, —, īre
con-traho, trāxī, tractum, ere
contrā-lego, —, —, ere
contrāriē
contrārium, ī
contrārius, a, um
[contra] 1) лежащий напротив, противолежащий (collis Cs ; tellus contraria Phrygiae O ): contrarium (= adversum) vulnus T рана на груди (в грудь); contrariae inter se urbes PM находящиеся друг против друга (по соседству) города; 2) противный, обратный, встречный: ~ ventus Q встречный ветер; contrario amne PM против течения; 3) противоположный (opiniones Q ; casus C ): nihil est tam contrarium rationi et constantiae, quam fortuna C ничто так не противоречит рассудку и порядку, как случайность; disputare in partes contrarias C спорить за и против; contrariae litterae C письменные возражения; 4) враждебный, вражеский (alicui V, Ph ): ~ ictus C вражеский удар; 5) вредный, гибельный (loca avibus contraria Lcr ; hoc facere contrarium est Col ).
contrā-scrībo —, —, ere
ставить вторую подпись, т.е. проверять написанное, контролировать: contrascribente Aemiliano Ap под контролем Эмилиана.
contrā-versus, a, um
contrectātio, ōnis
con-trecto, āvī, ātum, āre
[tracto] 1) трогать, прикасаться, дотрагиваться (non ~ pocula vel cibos Col ); ощупывать (vulnus O ; ventrem CC ): contrectandae pecuniae libido Su страсть рыться в деньгах (т.е. страсть к деньгам); sol contrectans corpus aquae Lcr солнце, прикасающееся (своими лучами) к поверхности воды; liber contrectatus manibus H захватанная (испачканная, засаленная) книга; 2) совращать (contrectatis multorum uxoribus Su ): pudicitia contrectata T оскорблённая стыдливость; 3) поглаживать, гладить (leonem Sen ); 4) заниматься, изучать (studia et disciplinas philosophiae AG ): ~ aliquid mente C размышлять о чём-л.; ~ oculis aliquid T что-л. разглядывать, рассматривать, ощупывать взглядом; 5) обыскивать (~ aliquem Su ); 6) присваивать себе, расхищать (rem alienam G, Dig ; pecunias vetitas CTh ).
contremīsco, muī, —, ere
[inchoat. к contremo] 1) дрожать, трепетать, содрогаться (omnibus artubus C ): contremiscere toto corpore metu alicujus rei C дрожать всем телом от страха перед чём-л.; 2) колебаться, шататься (fides alicujus contremiscit C ); 3) дрожать, трястись (перед кем-л.), т.е. бояться (Hannibalem Just ; periculum H ).
con-tribuo, tribuī, tribūtum, ere
contribūtio, ōnis
con-trīsto, āvī, ātum, āre
contrītio, ōnis
contrītus, a, um
contrōversia, ae
contrōversor, —, ārī
contrō-versus, a, um
con-trucīdo, āvī, ātum, āre
con-trūdo, trūsī, trūsum, ere
con-trunco, āvī, —, āre
contubernālis, is
con-tubernium, ī
con-tueor, tuitus sum, ērī
contuitus, (ūs)
contumācia, ae
contumāciter
contumāx, ācis
contumēlia, ae
contumēliōsē
contumēliōsus, a, um
con-tumulo, āvī, ātum, āre
con-tundo, tudī, tūsum (tūnsum), ere
conturbātio, ōnis
conturbātor, ōris
conturbātus, a, um
con-turbo, āvī, ātum, āre
con-turmālis, is
contus, ī
contūsio, ōnis
con-tūtor, ātus sum, ārī
cō-nūbium, ī
cōnus, ī
con-valēsco, luī, —, ere
con-vallis, is
con-vallo, āvī, ātum, āre
convecto, —, ātum, āre
con-veho, vēxī, vectum, ere
свозить, сносить (frumentum ex finitĭmis regionibus in urbem Cs ); собирать, убирать (fructūs in villas Vr ; messes vindemiasque PM ).
con-vello, velī (редко vulsī Sen, Hier ), vulsum (volsum), ere
con-vēlo, —, vēlātum, āre
convena, ae
conveniēns, entis
convenienter
[conveniens] соответственно, подобающе, сообразно, прилично (rei alicui и cum re aliqua C etc. ): ~ naturae (cum naturā) vivere C жить сообразно с природой; ~ sibi dicere C быть последовательным в своих речах; ~ ad praesentem fortunae suae statum loqui L говорить в соответствии с настоящим положением своих дел.
convenientia, ae
con-venio, vēnī, ventum, īre
conventīcium, ī
conventīcius, a, um
[convenio] (случайно) встретившийся: ex patribus conventiciis Pl (родившиеся) от случайных отцов, т.е. внебрачные.
conventiculum, ī
conventio, ōnis
convento, āvī, —, āre
conventum, ī
conventus, ūs
con-verbero, āvī, ātum, āre
con-vergo, —, —, ere
converritor, ōris
con-verro (convorro), verrī, (vorrī), versum (vorsum), ere
conversātio, ōnis
conversio, ōnis
converso, āvī, ātum, āre
con-versor, ātus sum, ārī
conversus
con-verto (convorto), verti (vortī), versum (vorsum), ere
con-vestio, īvī, ītum, īre
convexa, ōrum
convexitās, ātis
convexus, a, um
con-vibro, āvī, —, āre
convīciolum, ī
convīcior, ātus sum, ārī
con-vīcium, ī
convīctio, ōnis
convictio, ōnis
convīctor, ōris
convīctus, ūs
con-vinco, vīcī, victum, ere
con-vīscero, —, —, āre
con-vīso, —, —, ere
convīva, ae
convīvālis, e
convīvātor, ōris
convīvium, ī
con-vīvo, vīxī, victum, ere
convīvor, ātus sum, ārī
con-vōcium, ī
con-voco, āvī, ātum, āre
con-volo, āvī, ātum, āre
con-volūtor, —, ārī
con-volvo, volvī, volūtum, ere
convolvulus, ī
con-vulnero, āvī, ātum, āre
convulsus, a, um
co-operio (cōperio), operuī, opertum, īre
cooptatio, ōnis
co-opto, āvī, ātum, āre
co-orior, ortus sum, īrī
coortus, ūs
copia, ae
copior, —, ārī
cōpiōsē
cōpiōsus, a, um
[copia] 1) обильный, богатый (patrimonium C ): ~ a frumento locus C хлебородный район; ~ re cibariā AG изобилующий (богатый) продовольствием; редко с gen. (ager silvestrium caprarum ~ Sol ); 2) богатый, состоятельный (homo C ; domus PJ ); 3) вместительный, объёмистый (amphorae Pt ); 4) красноречивый, пространный, состоятельный (sermo PJ ; orator C ): materia copiosa PJ содержательная (богатая) тема; ingenium copiosum PJ богатое дарование.
copis, idis
cōpula, ae
cōpulātio, ōnis
cōpulātus, a, um
[copulo] соединённый, связанный: copulati pervenimus C мы явились вместе; nihil est copulatius, quam morum similitudo C ничто так не сближает, как сходство характеров.
cōpulo, āvī, ātum, āre
coquīna, ae
coquīno (coquino), āvī, ātum, āre
coquo, coxī, coctum, ere
cor, cordis
cōram
cōram
corbīta, ae
corcillum, ī
corculum, ī
cordātus, a, um
cordāx, ācis
cordīcitus
corium, ī
corneolus, a, um
corneus, a, um
corneus, a, um
corni-cen, inis
corniculāns, antis
corniculārius, ī
corniculum, ī
Corniculum, ī
corni-ger, gera, gerum
corni-pēs, pedis
cornipēs, pedis
cornīx, īcis
cornū, ūs
(редко gen. ū; dat. тж. ū C etc. ) n 1) рог (cornua boum Cs , ariĕtis Vr, C , hirci V , cervi Vr ): cornua amittere PM сбрасывать рога (об оленях ); irasci in ~ V в ярости устремить рога (на кого-л. ); cornua obvertere alicui или vertere (tollere H ) in aliquem Pl, Ap направить рога на кого-л.; перен. : cornua sumere O воспрянуть духом; cornua addere alicui H поднять дух у кого-л.; cornu copiosum Pt (vl. ) = Cornu Copiae или Copia Pl, AG , copia ~ O , тж. ~ benignum H и ~ abundans Pt (vl. ) рог изобилия; cornua lunae C etc. рога полумесяца (лунного серпа); 2) бивень (elephanti Vr, PM ): ~ Indĭcum M слоновая кость; 3) сигнальный рог, рожок, горн C, V etc. ; 4) лук (оружие ) V etc. ; 5) воронка V, Col ; сосуд для масла H ; 6) фонарь Pl ; 7) птичий клюв O ; 8) копыто Cato, V ; 9) каждая из двух резонирующих полостей струнного инструмента C ; 10) остриё шлема (~ cristae V , galeae L ); 11) кривой конец реи (cornua summis associare mālis Lcn ); 12) головка палки, на которую наматывался свиток (рукописи) Tib, O : usque ad cornua explicare librum M развернуть свиток до конца; 13) рукав (fluminis O ); 14) пик, острая вершина (montis St ); 15) коса, мыс (insulae praerupta cornua O ); 16) оконечность, край (Graeciae L ); 17) крайний угол (tribunalis T ; comitii PM ); 18) воен. крыло, фланг (dextrum, sinistrum Cs etc. ): facere cornua L загнуть фланги; cornua commovere C принудить к отступлению.
cornum, ī
cornus, ī
cornūtus, a, um
[cornu] 1) рогатый (aries Col, V ); 2) снабжённый бивнями: cornuti quadrupedes Vr = elephanti; 3) : syllogismus ~ Hier = ceratinus (см. ).
Cornūtus, ī
corōllārium, ī
corōna, ae
corōnāmen, inis
corōnārius, a, um
corōno, āvī, ātum, āre
[corona] 1) увенчивать, украшать венком или венками (гирляндами) (aliquem L, O etc. ; templa O ; aram Prp ; postes lauro Q ): ~ cratēra или vina V, H увить винную чашу гирляндой; spinis coronatus Aug в терновом венце; 2) окружать, окаймлять, опоясывать (silva coronat aquas O ); обставлять, оцепить (~ aditum custode V ).
corporālis, e
[corpus] 1) относящийся к телу, телесный, физический (voluptates Sen ); 2) вещественный, конкретный (pignora Dig ).
corporāliter
corporeus, a, um
corporo, āvī, ātum, āre
corpulentia, ae
corpulentus, a, um
corpus, oris
corpusculum, ī
cor-rādo, rāsī, rāsum, ere
correctio, ōnis f
[corrigo] 1) исправление, поправка, улучшение: correctione quādam adhibĭtā C с некоторой поправкой; ~ morum Su улучшение нравов; 2) выговор, взыскание (delicto dolere, correctione gaudere C ).
corrēctor, ōris
cor-regio, ōnis
cor-rēpo, rēpsī, rēptum, ere
correptē
correptio, ōnis
cor-rigo, rēxī, rēctum, ere
[rego] 1) выпрямлять (detorta hastilia Sen ; digitum PM ): corrigere curva погов. Sen, PJ выпрямлять (всё) кривое (т. е. задаваться неосуществимыми целями); 2) направлять, давать надлежащее направление (corrigere cursum classis L ); 3) исправлять (orationem, epistulam, errorem C ; filium Q ); улучшать (mores C, Q ).
cor-ripio, ripuī, reptum, ere
[rapio] 1) схватывать (aliquem corripi atque interfici jubere Cs ; arcum manu V ; arma pro libertate Fl ): correpti flammā L охваченные пламенем; 2) поражать, постигать: correptus est morbo Su, CC etc. (morte subita QC ) его постигла болезнь (скоропостижная смерть); turbine corrĭpi V быть подхваченным вихрем; segetes sol nimius corripit O посевы страдают от чрезмерного зноя; ferrum robigo corripit Sol ржавчина разрушает железо; 3) подхватывать, увлекать: correptus misericordiā Su движимый состраданием; correptus amore VM охваченный любовью; correptus imagine alicujus rei O зачарованный образом чего-л.; corripere corpus e somno (ex stratis) Lcr, V вскочить с постели; corripere se aliquo Pl, Ter броситься (поспешно отправиться) куда-л.; corripere campum (spatium) V поспешно пройти (промчаться через) поле (пространство); corripere gradum H ускорить шаги; 4) захватить (naves VM ); прибирать к рукам, присваивать себе (bona alicujus Su ; pecunias C, T ); 5) выступать с обвинениями, обвинять, нападать (corripere aliquem, accusatione corrĭpi T ); бранить (corripere aliquem dictis O , convicio Cs ): Tiberius corripuit consulares, quod non de rebus gestis scribĕrent Su Тиберий распёк консуларов за то, что они не написали о происшедшем; 6) сокращать (verba Q ; impensas Su ); ограничивать, убавлять (moras O ); делать кратким (syllăbam Q ): corripere membra timore Lcr съёжиться от страха.
corrōborāmentum, ī
cor-rōboro, āvī, ātum, āre
делать крепким, сильным, укреплять, подкреплять (corroborare militem opere assiduo Su ; stomăchum PM ): conjurationem non credendo corroborare C (своим) скептическим отношением усилить (укрепить) заговор; aetas corroborata C зрелый возраст.
cor-rōdo, rōsī, rōsum, ere
cor-rogo, āvī, ātum, āre
cor-rotundo, āvī, ātum, āre
cor-rūgo, āvī, ātum, āre
морщить, сморщивать (oliva corrugatur Col ): ~ nares H заставить сморщить нос (т.е. внушать отвращение).
cor-rumpo, rūpī, ruptum, ere
cor-ruo, ruī, —, ere
corruptēla, ae
corruptio, ōnis
corruptor, ōris
corruptus, a, um
cortex, icis
corticātus, a, um
cortīna, ae
cortīni-potēns, entis
cortumio, ōnis
corusco, —, —, āre
coruscus, a, um
cōrycēum (cōricēum), ī
cōrycus, ī
Cōrycus (Cōrycos), ī
corymbus, ī
cōs, cōtis
Cōs и Coōs (Cous), gen. Coī
cosmoe, ōrum
costa, ae
costum, ī
cothurnātus, a, um
cothurnus, ī
cōticula, ae
cotīdiānus (quotīdīanus), a, um
cotī-diē (cottīdiē и quotīdiē)
cotinus, ī
cottabus, ī
cottana (variae lectiones cottona, coctona, coctana, cotana, cotona), ōrum
covinnus (covīnus), ī