diadēma, atis
diadēmātus, a, um
diaeresis, is
diaeta, ae
diaetētica, ae и diaetēticē, ēs
dialectica, ae
dialecticē
diaphragma, atis
diārium, ī
diastēma, atis
diastylos, on
diatonus, a, um
diazōma, matis
dibaphus, ī
dibrachys
dica, ae
dicāculus, a, um
dicātio, ōnis
dicāx, ācis
dichorēus, ī
dicio, ōnis
(nom. sg. неупотр. ) f [dico II] господство, власть: haec regio fuit dicionis regiae Su эта область находилась под властью царя; facere regionem dicionis suae Q, C, Su (redigere in dicionem suam C ) подчинить область своей власти; venire in dicionem alicujus L покориться кому-л.; aures meas dedo in dicionem tuam шутл. Pl я слушаю тебя (весь обратился в слух).
dicis
dico, āvī, ātum, āre
[intens. к dico II] 1) возвещать, провозглашать, предрекать (pugnam LM ); 2) жертвовать, посвящать (totum diem alicui C ; librum Maecenati PM ): dicare Jovi aram C посвятить жертвенник Юпитеру; cygni Apollini dicati C лебеди, посвящённые Аполлону; dicare se totum alicui C совершенно предаться кому-л. (перейти на чью-л. сторону); se alicui in clientelam dicare Cs отдаться под чьё-л. покровительство (поставить себя в клиентские отношения к кому-л.); dicare se alii civitati или in aliam civitatem C сделаться гражданином другого государства; aliquam propriam dicare V отдать кого-л. в настоящие жёны, т.е. по-настоящему выдать замуж; 3) освящать (templum Jovis L ): dicare aquilam T освящать знамя; dicare aliquem deum QC обожествлять кого-л.; inter numina dicatus Augustus T причисленный к сонму богов Август.
dīco, dīxī, dictum, ere
dictāta, ōrum
dictātor, ōris
dictātūra, ae
dictio, ōnis
dictito, āvī, ātum, āre
[frequ. к dico II] 1) часто говорить (aliquid L etc. ): dictitare causas C вести судебные процессы; 2) постоянно называть (dictitare terrarum orbem esse deorum matrem Lcr ): dictitare aliquem sanum recteque valentem H беспрестанно говорить о чьём-л. безукоризненном здоровье; 3) говорить, утверждать: profectus, ut dictitabat, ad Caesarem Cs отправившись, как он говорил, к Цезарю; male dictitatur tibi vulgo in sermonibus Pl нехорошие толки идут о тебе в народе.
dicto, āvī, ātum, āre
[intens. к dico II] 1) часто говорить, повторять (aliquid C etc. ): hoc penus et haec penus veteres dictaverunt AG в старину слово penus употреблялось как в среднем, так и в женском роде; 2) диктовать (epistulam alicui C ); (диктуя) сочинять, составлять (carmen H ; testamentum Su ): fabulas in scaenam dictare Ap писать театральные пьесы; 3) предлагать, предписывать (quod natura dictat Q ).
dictum, ī
dicturio, —, —, īre
dīdo, dīdidī, dīditum, ere
Dīdō, ūs и ōnis
didrachma, atis
dī-dūco, dūxī, ductum, ere
[dis + duco] 1) разводить, раздвигать, растопыривать (digitos C ); разгонять, развеивать (ventus nubes diducit Lcr ); развязывать (nodos manu O ); рассеивать (hostes T ); 2) раскрывать (ōs Pt ; labra PJ, Q ; oculum alicui CC ): rima diducta Pt проделанная (в двери) щель; rictum alicujus risu diducere H заставлять хохотать (потешать) кого-л. || растворять (fores T ); terram ad capita diducere V разрыхлять почву у корней; diducere summam arenam L снять верхний слой песка; 3) разделять (diducere assem in partes H ): diducere aliquem ab aliquo C, O поссорить кого-л. с кем-л.; civitas diducta bello civili T государство, разделённое гражданской войной; ea ultio senatum in studia diduxit T эта месть разделила сенат на партии; diducere matrimonium Su (nuptias Sen ) расстроить или расторгнуть брак; diducere animum in multiplex officium Q заниматься разнообразной деятельностью; oratio rivis diducta est, non fontibus C речь разделена на отдельные ручьи, а не на источники (т.е. несмотря на расчленённость, сохраняет внутреннее единство); 4) воен. развёртывать, растягивать, вытягивать в одну линию (copias Cs ; cornua L ); 5) разобщать, раздроблять (diducendi erant milites Cs ); рассредоточивать (diductae naves Cs ); разъединять (arva et urbes diductae V ): animus varietate rerum diductus C внимание, распылившееся вследствие разнообразия дел; in multas cogitationes diductus sum, quare... Pt я терялся во множестве догадок, отчего...; 6) проводить (sulcum J — vl. к dedueo); 7) отделять, различать (vocabulum ab appellatione Q ).
dīductio, ōnis
diēcula, ae
dīērēctē
dīērēctus, a, um
diēs, ēī
(арх. gen. diē P, Sl, V и diī V ) m, f (в pl. только m ) 1. m 1) день: postero die C , posterā die Sl , altero die и postridie ejus diei Cs на другой день; diem ex die expectare C и diem de die prospectare L со дня на день ожидать; hesterno (hodierno) die C etc. вчера (сегодня); multo die Cs (ad multum diem C или ad multum diei L ) до позднего дневного часа; in (singulos) dies T, C изо дня в день (со дня на день); rogare aliquid in diem L попросить что-л. на один день; cum die O с наступлением дня; de die Pl днём (среди бела дня); ad diem secundo vel tertio Treb два-три раза в день; bis in die C и bis die CC дважды в день; in diem vivere L жить сегодняшним днём; die ac nocte PM за один день и одну ночь (в одни сутки); diem noctemque Cs , dies noctesque C и nocte dieque M день и ночь (круглые сутки, беспрерывно); ~ (или ~ natalis C и ~ natalicius M ) день рождения (~ meus C ); plurium dierum hiems PJ буря, длившаяся (длящаяся) ряд дней; ~ supremus O, Nep etc. день смерти (смертный час); obire diem supremum Nep (suum C ), obire diem Nep или diem fungi Just умереть; 2) время (~ levat luctum C ; тж. ~ adĭmit aegritudinem Ter ): ante (suam) diem V прежде времени, безвременно или O до срока; paucis illis diebus C на этих днях, несколько дней тому назад; die aliquid vendere Cato продать что-л. вовремя; 3) погода (~ tranquillus PM ); климатические условия (sub quocumque die Lcn ); 4) свет (non cernitur dies PM ): diem videre O увидеть свет (родиться); 5) дневной путь: dierum plus triginta in longitudinem patere L простираться на тридцать дней пути с лишком; 6) дата, число (epistulae C ); 2. f преимущественно (у C всегда ) 1) срок: diem dare (dicere)C, Cs назначить день, срок; ad (certam) diem Cs в установленный срок; obire diem C явиться в (соблюсти) срок; emere aliquid in diem Nep или die caecā Pl покупать что-л. в кредит; prodicere diem L продлить срок (отсрочить); ~ pecuniae C, L и ~ solutionis Dig срок платежа; ~ annua C годичный срок (платежа); aliquā die Pt в какой-л. день, когда-нибудь; 2) отсрочка, передышка (postulare perexiguam diem C ).
diesis, eos
diezeugmena, ōn
diffāmātus, a, um
dif-fāmo, āvī, ātum, āre
differentia, ae
dif-fero, distulī, dīlātum, differre
dif-fertus, a, um
dif-ficilis, e
[facilis] 1) трудный, нелёгкий (res ~ factu C ): difficilem habere aurem ad aliquid PS неохотно слушать о чём-л., т.е. критически относиться к рассказам об этом; difficiles obitūs V мучительная кончина; ~ concoctioni PM неудобоваримый; ~ precibus O не уступающий просьбам, непреклонный || тяжёлый, опасный (tempus rei publicae C ; iter Sl , ascensus Cs ); 2) обладающий тяжёлым характером, капризный (senex ~ ac morosus C ); суровый, строгий (parens ~ in liberos Acc apud C ).
difficultās, ātis
(gen. pl. иногда ium) f [difficilis] 1) трудность, затруднение, неудобство (loci Sl , navigandi Cs ): difficultatem habere C представлять трудности; 2) затруднительное положение, запутанные обстоятельства (agnoscere difficultatem alicujus Ap ); 3) недостаток, нехватка, нужда (~ navium C ; rei frumentariae Cs ): ~ nummaria или rei nummariae C денежные затруднения; ~ domestica C стеснённые обстоятельства; 4) капризность, придирчивость, своенравие, тяжёлый характер C .
diffīdentia, ae
dif-fīdo, fīsus sum, ere
dif-findo, fidī, fissum, ere
раскалывать (saxum C ); расщеплять (ramum Vr ); разверзать (altam terram Lcr ): diffindere portas muneribus H открыть ворота посредством подкупа; tenacitatem alicujus diffindere Ap сломить чьё-л. упорство; nihil hinc diffindere possum H ничего не могу убавить (от сказанного тобой), т.е. во всём должен с тобой согласиться; diem somno diffindere Vr поспать днём; diffindere diem L, AG (прервав заседание) отложить решение дела.
dif-fingo, fīnxī, fictum, ere
dif-fiteor, —, ērī
difflātus, (ūs)
dif-flo, āvī, ātum, āre
dif-fluo, flūxī, flūxum, ere
dif-fringo, frēgī, frāctum, ere
dif-fugio, fūgī, —, ere
diffundito, —, —, āre
dif-fundo, fūdī, fūsum, ere
diffūsē
diffūsio, ōnis
diffūsus, a, um
digamma
dī-gero, gessī, gestum, ere
[dis + gero] 1) разделять (Nilus digestus in septem cornua O ); 2) разносить: nubes modo congregantur, modo digeruntur Sen облака то собираются, то расходятся; 3) переваривать (cibum PM, Sen, CC etc. ); 4) распределять, располагать, упорядочивать (digerere omne jus civile in genera C ; digerere poenam in omnes O ; ad solis cursum anni tempora digessisse Macr ); 5) рассаживать (digesta per agros arbor V ); рассеивать (digesta seges V ); 6) приводить в порядок (capillos O, M ; bibliothecam Su ); выполнять по порядку (mandata C ); записывать, вносить (nomina in codicem C ); 7) считать (annos alicujus O ); 8) истолковывать по порядку (omina V ); 9) ослаблять (aegrum aliquā re CC ; sudore digeri CC ); 10) переносить, передвигать (ut minus digeratur aeger CC ); 11) выводить из организма (materiam CC ); 12) подробно обсуждать, улаживать (rem per secreta colloquia Amm ); 13) обстоятельно описывать, излагать (bella charactere historico digesta Vop ).
dīgesta, ōrum
dīgestibilis, e
dīgestio, ōnis
dīgestus, ūs
digitālis, e
digitus, ī
di-gladior, ātus sum, ārī
dīgma, atis
dīgnātio, ōnis
digne
dīgnitās, ātis
dīgno, āvī, ātum, āre
dīgnor, ātus sum, ārī
dī-gnōsco (dīnōsco), gnōvī (nōvī), gnōtum (nōtum), ere
dīgnus, a, um
dī-gredior, gressus sum, gredī
dīgressio, ōnis
dī-jūdico, āvī, ātum, āre
dī-lābor, lāpsus sum, lābī
dī-lacero, āvī, ātum, āre
dī-lanio, āvī, ātum, āre
dī-lapido, āvī, ātum, āre
dī-largior, ītus sum, īrī
dīlātio, ōnis
dī-lāto, āvī, ātum, āre
[latus] 1) расширять, растягивать (castra, aciem L ); 2) широко раскрывать (manum C ); 3) распространять, ширить, разносить (imperium, gloriam C ); 4) затягивать: dilatare orationem распространяться, обстоятельно излагать; 5) протяжно произносить (litteras C ); 6) расширяться (spatia montis in cubiculo dilatantia PM ).
dīlēctus, a, um
dīlēctus, ūs
dīligēns, entis
dīligenter
dīligentia, ae
dī-ligo, lēxī, lēctum, ere
dīlōrīco, (āvī), ātum, āre
dīlōris, e
dī-lūceo, —, —, ēre
dīlūcēsco, lūxī, —, ere
[inchoat. к diluceo] 1) светать, воссиять (dies, qui post eam noctem diluxerit AG ): omnem crede diem tibi diluxisse supremum H имей в виду, что любой день может оказаться для тебя последним; 2) становиться ясным, выясняться (abdita dilucescant Aug ); 3) impers. dilucescit C светает (рассветает); diluxit, patet C (всё теперь) ясно, очевидно.
dīlūcidē
dīlūcidus, a, um
dī-lūculum, ī
dī-luo, uī, ūtum, ere
dīlūtus, a, um
dīluvium, ī
dīmēnsio, ōnis
dimeter (dimetrus), trī
dī-mētior, mēnsus sum, īrī
dī-mēto, āvī, ātum, āre и dīmētor, —, ārī
dīmicātio, ōnis
dī-mico, āvī (редко O uī), ātum, āre
dīmidia, ae
dīmidiātus, a, um
dīmidium, ī
dī-midius, a, um
dīmissio, ōnis
dīmissōrius, a, um
dī-mitto, mīsī, missum, ere
dī-moveo, mōvī, mōtum, ēre
dī-numero, āvī, ātum, āre
dioecēsis, eos и is
diōgmītae, ārum
diplōma, atis
diptychum, ī
dipyros, on
dīrēcte
dīrēctio, ōnis
dīrēctus (dērēctus), a, um
[dirigo] 1) прямой (iter C ); прямо или под прямым углом поставленный (trabs Cs ; paries C ): capillus ~ Vtr гладкие волосы; per directum PM (in directum Sen , in directo Vr и directum Pt ) прямо, напрямик или по существу; 2) отвесный, крутой (locus Cs ; jugum Mela ): fossa directis lateribus Cs ров с отвесными стенками; 3) прямой, непосредственный: percunctatio directa L непосредственные расспросы; 4) прямодушный, откровенный (homo, verba C ).
dīreptio, ōnis f
diribeo, uī, itum, ere
diribitor, ōris
diribitōrium, ī
dī-rigo (dērigo), rēxī, rēctum, ere
[dis + rego] 1) выстраивать в прямую линию (dirigere naves in pugnam L ); выстраивать в боевом порядке (dirigere aciem Cs ); выравнивать, проводить или ставить по прямой линии (tigna ad perpendiculum Cs ); располагать (arborum ordines in quincuncem C ); намечать, размечать (regiones lituo C ); выпрямлять (flumina C ): amnis direxit aquas Lcn река выпрямила своё течение (т.е. перестала быть извилистой); 2) покрывать прямыми линиями, линовать (membrana plumbo directa Ctl ); 3) направлять (cursum ad litora Cs ; iter ad Mutinam C ): dirigere bracchia contra torrentem J плыть против течения; dirigere arcum in aliquid Pers целиться из лука во что-л.; directis operibus Cs дав должное направление осадным орудиям || отправлять, посылать (litteras C ); обращать (os in aliquem locum AG ; cogitationes ad aliquid C ; intentionem in aliquid Q ): omnia consilia factaque ad utilitatem vitae dirigere T направить все свои помыслы и дела на житейскую полезность || dirigere Lcr, Sen или se dirigere VM, Ap направляться, отправляться; 4) бросать, метать, пускать (sagittas Su ; hastam in aliquem O и alicui V ): dirigere aciem (oculorum) ad aliquem Ctl etc. устремить взор на кого-л.; 5) определять (dirigere aliquid aliqua re или ad aliquid Vtr, C ): direxisse finem alicui veterem viam L установить в качестве чьей-л. границы старую дорогу || приспособлять, приноравливать (leges nominum ad naturam C ): vitam ad certam rationis normam dirigere C строить жизнь согласно строгим правилам разума; dirigere se ad id, quod est optimum Q ориентироваться на лучшее || стремиться (dirigere ad veritatem C ): dirigere ad duas metas Vr иметь в виду (сразу) две цели.
dir-imo, ēmī, ēmptum, ere
[dis + emo] 1) разнимать, разъединять, разобщать, разделять (urbs flumine dirempta L ): quod dirimi non possit C нечто неделимое; nox incertos, victi victoresne essent, diremit L ночь разняла (развела) (бойцов), которые недоумевали, побеждённые они или победители; oppida unīus diei itinere dirimuntur PM города находятся на расстоянии одного дня пути друг от друга; 2) разбирать, сортировать: ~ sententias occīdentis et relegantis PJ отделять мнения тех, кто стоит за смертную казнь, от мнения тех, кто голосует за изгнание; ~ suffragia (tabellas) C подсчитывать голоса (по табличкам, на которых участники собраний записывали свои мнения при голосовании ); 3) прерывать, прекращать (~ proelium Sl, L etc. ; rem susceptam C ; colloquium Cs ): ira diremptae pacis L возмущение по поводу того, что нарушен мир; 4) разрешать, улаживать (fitem O ; controversiam C ); 5) расстраивать, расторгать (societatem C ; amicitias T ; nuptias Su ).
dī-ripio, ripuī, reptum, ere
[rapio] 1) разграблять, расхищать, грабить, опустошать (urbem L ; provincias C ; bona alicujus C ); 2) срывать, сдирать (a pectore vestem O ; ex capite insigne QC ); отрывать, выхватывать (ferrum a latere T ); 3) разрывать, раздирать на части (membra alicujus O ); потрясать, волновать (venti diripiunt fretum St ).
dīritās, ātis
dī-rumpo (disrumpo), rūpī, ruptum, ere
[rumpo] 1) разрывать, разбивать (imagines alicujus T ): homo diruptus C человек с расстроенным здоровьем || размозжить (alicui caput Pl ); взломать (januas Vop ); рвать (vetus funis disrumpitur Ap ); 2) прерывать, расторгать (dirumpere amicitiam, societatem C ); 3) терзать, мучить: dirumpere se или dirumpi надрываться, лезть из кожи вон (furiā C ) || быть снедаемым (dirumpi dolore C ): unum omnia posse dirumpi C возмущаться тем, что один человек обладает всей полнотой власти; risu dirumpi Ap лопаться со смеху.
dī-ruo, ruī, rutum, ere
dīrus, a, um
dis-cēdo, cessī, cessum, ere
disceptātio, ōnis
disceptātor, ōris
dis-cepto, āvī, ātum, āre
[capto] 1) разбирать, рассуждать (de jure L, C ; de cunctis negotiis inter se Sl ); 2) обсуждать, рассматривать, разбирать, решать (controversias C ): disceptare inter aliquos L, PJ быть посредником (судьёй) между кем-л.; multum invĭcem disceptato T после того, как вопрос был обсуждён с разных сторон; disceptare bella C решать вопрос об объявлении войны; in uno proelio omnis fortuna rei publicae disceptat (vl. disceptatur) C вся судьба государства зависит от одного сражения.
discerniculum, ī
dis-cerno, crēvī, crētum, ere
dis-cerpo, cerpsī, cerptum, ere
discertātio, ōnis
discessio, ōnis
discessus, ūs
discidium, ī
discīnctus, a, um
di-scindo, scidī, scissum, ere
[scindo] 1) раздирать, разрывать (librum AG ; vestem Ter, Su ); сорвать (tunĭcam a pectore L ); раздробить (alicui maxillam Su ); рассекать, разрезать (discindere cotem novaculā C ): oratio inter respondenlem et interroganlem discissa Sen речь, расчленённая на ответы и вопросы; 2) сечь, пороть (aliquem flagellis Su ); 3) расторгать: discindere amicitiam C порвать дружеские связи.
discingo, cīnxī, cīnctum, ere
disciplīna, ae
discipula, ae
dis-clūdo, clūsī, clūsum, ere
[claudo] 1) заключать в отдельные помещения (dispares disclusos habere pisces Vr ); держать отдельно, класть врозь (tigna Cs ); разрознивать, разобщать, отделять, разделять (mons discludit Arvernos ab Helviis Cs ); 2) разрушать (ictu turres Lcr ); 3) раскрывать, разнимать: morsus roboris discludere V раздвинуть щель дерева (чтобы вырвать ущемлённое в нём копье ); 4) прерывать, прекращать: spiritūs officia discludere Ap задерживать дыхание, душить.
disco, didicī, —, ere
dis-color, ōris
dis-condūco, —, —, ere
dis-convenio, —, —, īre
discordia, ae
discordo, āvī, —, āre
[discors] 1) быть несогласным, не ладить, враждовать (illi discordant inter se Ter ; discordare cum aliquo T или adversus aliquem Q ); не хотеть, не соглашаться H etc. ; бунтовать T ; 2) не согласоваться, не соответствовать (vox discordat ab oralione O ); 3) не быть сходным, различаться (discordat parcus avaro H ).
dis-cors, dis
[dis + cor] 1) несогласный (cum aliquo L или alicui VP, Fl, T ); противоречивый (responsa inter se dis cordia L ): concordia ~ H, Lcn примирение непримиримого, сочетание противоречивых вещей, т.е. неустойчивое равновесие; 2) недружный, раздираемый междоусобиями (civitas L, T ); 3) непохожий, различный (homines discordes moribus et linguis QC ): tempore discordes aestus PM приливы, происходящие в разное время (нерегулярные).
discrepantia, ae
dis-crepo, āvī (uī), —, āre
discrētio, ōnis
discrētor, ōris
discrētus, a, um
di-scrībo, scrīpsī, scrīptum, ere
discrīmen, inis
discrīminālis, e
dis-crīmino, āvī, ātum, āre
dis-crucio, āvī, ātum, āre
сильно мучить, истязать (aliquem C, Sen, Su, Ap ): discrucior C и discrucior animi Ter мне в высшей степени тяжело, я сильно страдаю.
dis-cumbo, cubuī, cubitum, ere
[cubo; ср. accumbo и др. ] ложиться (каждому на своё место), т.е. занимать свое место за столом: discumbentes Pt возлежащие (за столом), т.е. сотрапезники; jussi discubuimus Pt следуя приглашению, мы расположились за столом || возлежать (ad cenandum Sen ; in convivio Su и convivio Treb ; in herba Tib ; supra aliquem Pt ): discubitum noctu ire Pl отправиться спать; discumbitur V, C etc. располагаются (вокруг стола).
dis-curro, currī (cucurrī), cursum, ere
discursātio, ōnis
discursātor, ōris
discursio, ōnis
discurso, —, —, āre
discursus, ūs
discus, ī
discussio, ōnis
discussor, ōris
dis-cutio, cussī, cussum, ere
[quatio] 1) разбивать, раздроблять, громить, разрушать (arietibus murum L ); размозжить (ossa saxo O ): discussis claustris Pt сломав запоры; 2) разгонять, рассеивать (hostīles turmas Amm ; caliginem L, QC ; tenebras Lcn, O ; nubem O ; somnum Prp etc. ): ebrietate discussā Pt когда хмель прошёл || уничтожать, устранять (morbum CC ; disceptationem, periculum L ); подавлять (seditionem VP ): res est discussa L дело не состоялось; risum discutere Pt дать знак, чтобы перестали смеяться; expectatione discussā Pt положив конец ожиданию; 3) расстраивать, опровергать (captiones alicujus C ); 4) поздн. исследовать, обсуждать (somnii verba Macr ; quaestionem Tert ).
disertē
disertus, a, um
disjecto, —, —, āre
disjectus, a, um
dis-jicio, jēcī, jectum, ere
[jacio] 1) разбрасывать (disjecta membra O ): disjicere pecuniam VM растратить деньги; 2) разгонять, рассеивать (nubila O ; naves L ; phalangem hostium Cs ): disjecta comas (acc. gr. ) O с распущенными (развевающимися) волосами; 3) разрубать, разрезать, раскалывать (aliquid securi V ; machaerā Pl ); 4) уничтожать, разрушать (arcem a fundamentis Nep ; statuas Su ; vestris disjecta lacertis Ilios O ); нарушить, расстроить, сорвать (compositam pacem V ; consilia L ): disjicere exspectationem Su обмануть ожидание.
disjūnctē
[disjunctus] раздельно, отдельно, обособленно Dig ; в форме альтернативы (quae disjunctius dicuntur C ).
disjūnctio, ōnis
disjūnctīvus, a, um
disjūnctus, a, um
dis-jungo (dījungo), jūnxī, jūnctum, ere
dispālēsco, —,—, ere
dis-pando, (pandī), pānsum, ere
dis-pār, aris
disparātio, ōnis
disparilitās, ātis
dispariliter
dis-paro, āvī, ātum, āre
dis-pello, pulī, pulsum, ere
dis-pendium, ī
dis-pendo (pendī), pēnsum, ere
dispēnsātio, ōnis
dis-pēnso, āvī, ātum, āre
[intens. к dispendo] 1) распределять, планировать, регулировать (annum L ): dispensare candelae filum J обрезать (до надлежащей длины) фитиль свечи; 2) раздавать (nummos Pl ; oscula per natos O ); 3) распоряжаться, управлять, заведовать (dispensare res domesticas C ; pecuniam Nep ): dispensare victoriam L отдавать распоряжения в связи с одержанной победой.
dis-perdo, didī, ditum, ere
dis-pereo, periī, —, īre
di-spergo, persī, persum, ere
[spargo] 1) рассыпать, рассеивать, разбрасывать (membra per agros Poëta apud C ; milites dispersi Cs ); разбрызгивать (cerebrum Ter ): dispersum bellum C война, ведущаяся в разных местах; dispersa capillos (acc. gr. ) Lcn с развевающимися волосами; dispergere vitam in auras V испускать дух, умереть || забрызгивать (viam cerebro Ter ); 2) разносить, распространять (falsos minores T ): (vulgus) disperserat T разнёсся слух в народе; 3) разводить (vitem Col ); 4) разбивать (aries dispergit saxa Lcn ); 5) двигать во все стороны, размахивать (dispergere brachia et crura CC ).
dispersio, ōnis
dis-pertio (dispartio), īvī (iī), ītum, īre
[partio] 1) распределять, размещать (exercitum per oppida L ; tirones inter legiones bAfr ); планировать (распланировать) (tempora voluptatis laborisque C ); 2) раздавать (pecuniam judicibus C ; aliquid servis Nep ); 3) разбивать, делить (aliquid in quattuor genera C ); pass. dispertior Pl разлучаться, расставаться.
dis-pēsco, pēscuī, pestum, ere
di-spicio, spēxī, spectum, ere
[*specio] 1) открывать глаза: catuli, qui jam dispecturi sunt C щенята, которые вот-вот прозреют; 2) увидать, узреть, разглядеть, усмотреть (rem Lcr ); 3) внимательно рассматривать, разбирать (res Romanas C ; de aliquā re G ); 4) понимать, постигать (verum C ): quid velit, non dispicio C не понимаю, чего он хочет.
displicentia, ae
dis-pliceo, plicuī, plicitum, ēre
[placeo] не нравиться, быть неприятным (alicui C etc. ): displicere in frivolis Ap не понравиться несерьёзностью своих речей; displicere sibi C etc. быть недовольным самим собой, быть в дурном настроении, тж. чувствовать недомогание; corpus displicens Scr больной организм; non displicet nobis (= mihi)... Augustus apud Su я не прочь...
dis-plōdo (plōsī), plōsum, ere
dīspolio, āvī, ātum, āre
dis-pōno, posuī, positum, ere
расставлять (pocula O ; vigilias per urbem L ); располагать, размещать (milites in muris, praesidia ad ripas Cs ); распределять, приводить в порядок (libros Homeri C ; comas O ); выстраивать (aciem QC ); устраивать, распределять, планировать (diem Sen, PJ ; ordinem quaestionum Q ): consilia in omnem fortunam disponere L строить свои планы с учётом всяких возможностей.
dispositē
dispositio, ōnis
dispositus, (ūs)
dispositus, a, um
dis-pudet, uit, —, ēre
dispūnctio, ōnis f
dis-pungo, pūnxī, pūnctum, ere
disputābilis, e
disputātio, ōnis
disputātiuncula, ae
disputātor, ōris
dis-puto, āvī, ātum, āre
di-squāmo (disquāmmo) —, —, āre
disquīsītio, ōnis
dis-rāro (dīrāro), —, ātum, āre
dis-saepio, saepsī, saeptum, īre
dissaeptum, ī
dis-seco, secuī, sectum, āre
dissēminatio, ōnis
dis-sēmino, āvī, ātum, āre
dissēnsio, ōnis
dissentāneus, a, um
dis-sentio, sēnsī, sēnsum, īre
dis-serēnāscit, āvit, —, ere
dis-sero, sēvi
dis-sero, seruī, sertum, ere
dis-serpo, —, —, ere
dissertio, ōnis
disserto, āvī, ātum, āre
dissidentia, ae
dis-sideo, sēdī (sessum), ēre
[sedeo] 1) быть вдали, отстоять, находиться далеко (ab omni turbā Sen ; Eridăno Prp — dat. ); supercilia dissidentia Q широко расставленные брови; 2) не согласоваться, быть несогласным, расходиться (inter se, cum и ab aliquo C ; alicui H ; verbis, non re C ): dissidere in Arminium et Segestem T распасться на группировки Арминия и Сегеста; humiles laborant, ubi potentes dissĭdent Ph плохо приходится простому народу, когда сильные заспорят между собою; animus dissĭdens Pt душевный разлад; 3) отличаться (nostra non dissident a Peripateticis C ); противоречить (scriptum dissĭdet a sententia C ; sensus dissidentes Nep ); 4) восставать, бунтовать (dissidet miles T ); 5) сидеть неровно (toga dissidet impar H ).
dis-sīdo, sēdī, —, ere
dis-silio, siluī (sultum), īre
[salio] 1) отскакивать друг от друга (duo de concursu corpora dissiliunt Lcr ); 2) расседаться (haec loca dissiluisse ferunt V ); 3) расходиться, расторгаться (gratia fratrum dissiluit H ); 4) трескаться, лопаться, разрываться (dissilit uva O ); разлетаться на куски (mucro dissiluit V ): dissilire frigore V, Pall лопаться от холода; dissilire risu Sen надрываться от смеха; gaudimonio dissilio, quod te talem video Pt я вне себя от радости, что вижу тебя в таком состоянии.
dis-similis, e
dissimiliter
dissimilitūdo, inis
dissimulanter
dissimulātio, ōnis
dissimulātor, ōris
dis-simulo, āvī, ātum, āre
dissipābilis, e
dissipātio, ōnis
dissipātus, a, um
dis-sipo, āvī, ātum, āre
dissitus, a, um
dissociābilis, e
[dissocio] 1) несовместимый, несоединимый (res olim dissociabiles: principatus ac libertas T ); 2) разделяющий, разобщающий (Oceănus H ).
dissociātio, ōnis
dis-socio, āvī, ātum, āre
dissolūtē
dissolūtio, ōnis
dissolūtus, a, um
dis-solvo, solvī, solūtum, ere
dis-sono, sonuī, sonitum, āre
dis-sonus, a, um
dis-sors, sortis
dis-suādeo, suāsī, suāsum, ēre
отсоветовать, отговаривать (alicui bellum O ; dissuadere alicui mori SenT ); разубеждать, возражать, оспаривать (legem C ; pacem L ): dissuadere de captīvis C советовать (сенату) не отпускать пленных.
dissuāsio, ōnis
dissuāsor, ōris
dissulto, —, —, āre
[intens. к dissilio] 1) разрываться, расходиться (dissultant ripae V ); 2) отскакивать (tela dissultant Sen ); отражаться (aquae splendor dissultat per tecta Sil ); 3) распространяться, разноситься (crepitūs dissullant V ).
dis-suo, suī, ūtum, ere
dis-tābēsco, tabuī, —, ere
dis-taedet, —, ēre
distantia, ae
dis-tendo, tendī, tentum (tēnsum), ere
distentio, ōnis
distentus, a, um
distentus, a, um
dis-termino, āvī, ātum, āre
dis-tero, trīvī, —, ere
distimulo, —, —, āre
distīnctē
distīnctio, ōnis
distīnctus, a, um
dis-tineo, tinuī, tentum, ere
[teneo] 1) разделять, разобщать (flumen distinet legiones Cs ; Isthmus distinet freta O ): tigna distinebantur Cs сваи были расставлены на известном расстоянии друг от друга; duae sententiae distinebant senatum L мнения в сенате раскололись надвое; 2) занимать, заваливать, загружать (aliquem multis negotiis PJ ); 3) заставить распылить (раздробить) свои силы (distinere regem ancipĭti proelio L ; distinere copias hostium Cs ); 4) приводить в замешательство, подавлять (aliquem dolore C ); 5) задерживать, мешать, замедлять, препятствовать (distinere pacem C ; distineri novis legibus C ): distineor, quominus illud faciam C мне мешают это сделать; in bivio distineri O — см. bivium; distinere aliquem a domo H мешать кому-л. вернуться домой.
di-stinguo, stīnxī, stīnctum, ere
di-sto, distitī, —, āre
dis-torqueo, torsī, tortum, ēre
distortus, a, um
distractio, ōnis
distractor, ōris
distractus, a, um
dis-traho, trāxī, tractum, ere
dis-tribuo, tribuī, tribūtum, ere
разделять, разбивать (copias in tres partes Cs ); распределять (distribuere naves legatis Cs ); развёрстывать: distribuere frumentum civitatibus C разверстать поставку хлеба между общинами || раздавать (minutas summulas servis Sen ); размещать (legiones provinciatim Su ); расчленять (causam in crimen et in audaciam C ; partitionem C ).
distribūtio, ōnis
distribūtus, a, um
districtio, ōnis
districtus, a, um
di-stringo, strīnxī, strictum, ere
dis-turbo, āvī, ātum, āre
dī-sulco, —, —, āre
dītēsco, —, —, ere
dītis, e (или dīs)
dīto, āvī, ātum, āre
ditōnus, ī
diu
(compar. diutius, superl. diutissime) [одного корня с dudum] 1) долго, в течение долгого времени (~ multumque C ): , parum ~ C слишком мало времени, очень недолго; ~ mori (perire) Sen медленно умирать; quam ~ Pt (до тех пор,) пока; 2) давно (jam ~ Pl etc. ): nec ~ hic fui Pl я лишь недавно прибыл сюда.
diū
diūrēticus, a, um
diurno, —, —, āre
diurnum, ī
diurnus, a, um
dīus, a, um
diūtinus, a, um
diūturnitās, ātis
diūturnus, a, um
dī-varico, āvī, ātum, āre
di-vello, vellī (vulsī), vulsum (volsum), ere
dī-vēndo, (didī), ditum, ere
dī-ventilo, —, ātum, āre
dī-verbero, āvī, ātum, āre
diversē
[diversus] 1) в разные стороны, в противоположных направлениях (~ discedere Nep ; tendere Su ; animum trahere Ter ): paulo diversius Sl в некотором отдалении друг от друга; 2) в разных местах, там и сям (corpora ~ jacebant bAfr ); 3) по-разному, различным образом, то так, то этак (dicere C ); 4) иначе: ~ a tua, sententia AG не так, как думаешь ты.
dīversitās, ātis
dīversus, a, um
[diverto] 1) обращенный в другую сторону, лежащий в другом направлении (itinera Cs, Sl, T ; aditūs C ): diversi fugiunt (discedunt, abeunt) L они бегут (уходят) в разные стороны; omnes diversi audistis Sl каждый из всех вас в отдельности слышал (об этом); quo diversus abis? V отчего ты уходишь в сторону?; diversi flebant O они плакали, отвернувшись; diversi pugnant Cs (bellum gerunt L ) они сражаются в различных местах (одни здесь, другие там); diversis legionibus Cs поскольку легионы сражались разрозненно; amnes diversis ex Alpibus decurrentes L реки, текущие с различных склонов Альп; morum ~ T (человек) совсем другого характера; 2) разный, различный (diversi homines C ; ~ ab aliquo C etc. и alicui rei Cs, H etc. ): in diversum auctores trahunt L мнения авторов расходятся; 3) противоположный (litus QC ): ~ rei alicui C противоположный чему-л.; diversa factio Su (pars Just, Su ) противная сторона, враждебная группировка; diversa acies воен. T противник; in diversum T в другую сторону (на другую сторону); per diversa T исходя из противоположных оснований; ex diverso с противоположной стороны или на противоположной стороне, тж. Su etc. напротив, наоборот: e diverso hostibus Just против неприятеля; diversus animi T колеблющийся; diversā simulatione T симулируя противоположные чувства, т.е. с притворной печалью; huic diversum vitio vitium H порок, прямо противоположный этому; metu et libidine diversus agitur Sl он колеблется между страхом и влечением; res diversissimae Sl совершенно противоположные, т.е. несовместимые вещи; 4) поссорившийся, повздоривший (amantes Prp ): componere diversos T примирить враждующие стороны; 5) отдалённый (regio L ): diverso terrarum T в далёких краях; proficisci in diversam provinciae partem PJ отправиться в отдалённую часть провинции.
dī-verto (divorto), vertī, versum, ere
dīves, itis
dī-vexo, āvī, —, āre
dīvido, vīsī, vīsum, ere
[одного корня с viduo] 1) разделять, делить (aliquid in duas partes C ; bona inter se Nep ); распределять, раздавать (praedam militibus Sl ; agros viritim civibus C и per veteranos Su ); отделять (flumen Rhenus divĭdit agrum Helvetium a Germanis Cs ): annum ex aequo dividere O разделить год пополам; hoc iter ignavi dividimus H из лени мы прошли этот путь не сразу || отрубать, отсекать (divisa a corpore capita L ); 2) поселять раздор, разъединять: haec res concentum nostrum dividit H это нарушает наше согласие; 3) проламывать (muros V ); раскалывать (aliquid cuneis PM ); разрубать (aliquem securi medium H ): alio mentes, alio dividere aures Ctl слушать одно, а думать о другом: animum nunc huc, nunc illuc dividit V (ему) на ум приходит то одно, то другое; susurri divisi H шушукающиеся пары; 4) положить конец, пресечь (iram H ); 5) отличать (legem bonam a malā C ); 6) распределять, размещать (omnia temporibus Just ; equitatum in omnes partes Cs ; copias hiematum Nep ): sic belli ratio est divisa Cs таково соотношение сил на войне || ритмически или в такт распевать (grata feminis carmina citharā H ); 7) разлучать, держать вдали (aliquem V ); 8) голосовать по отдельным пунктам (sententiam C, PJ, Sen ); 9) покрывать выпуклыми украшениями (gemma, quae fulvum dividit aurum V ); 10) грам. делить на слоги (verba Su ); 11) Pl, Pt = paedico [трахать] .
dīviduus, a, um
[divido] 1) делимый (materia C ); 2) разделённый (преимущественно пополам) (munus H ): dividua coma O расчёсанные на обе стороны волосы; dividua luna O полумесяц; dividua amnis aqua O река, разделившаяся на два рукава; facere dividuum talentum Pl разделить талант пополам || раздвоенный (arbor PM ); 3) несовместимый VM (см. contubernium 4); 4) грам. разделительный (о словах, выделяющих единичные предметы из группы однородных, вроде uterque, alteruter, quisque, singuli и т. п. ).
dīvīnātio, ōnis
dīvīnē
dīvīnitās, ātis
dīvīnitus
dīvīno, āvī, ātum, āre
dīvīnum, ī
dīvīnus, a, um
[divus] 1) божественный, божеский, божий (honores Just, Q ; nihil ratione divinius C ): scelera divina L преступления против богов; res divina или res divinae C богослужение, жертвоприношение; тж. res divinae C естество, природа (в отличие от res humanae); jura divina C законы природы; divina humanaque omnia Pl всё божественное и человеческое, т.е. всё на свете; 2) свыше вдохновенный (pectus Lcr ; vates H ); пророческий, предвещающий (~ futuri H ); 3) богоподобный, превосходный, чудесный (vir C ; nitor loquendi Q ): ~ morbus Ap падучая болезнь, эпилепсия; 4) (в эпоху империи как эпитет цезарей ) божественный, императорский: divina domus Ph дом (семья, династия) Цезарей.
dīvīsio, ōnis
dīvīsor, ōris
dīvīsūra, ae
dīvīsus, (ūs)
dīvitiae, ārum
dīvortium (dīvertium C ), ī
dīvulgātus, a, um
dī-vulgo, āvī, ātum, āre
dīvus, ī